Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası

Kapsam

Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası konusunda 3 Kasım 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Hukukî Sorunun Çerçevesi ve Ayrımlar

İncelemenin ilk ölçütü “geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir” kuralıdır. Tahkim şartının varlığı, tahkime elverişli olmayan konuya veya tahkim anlaşmasının tarafı olmayan kişiye kendiliğinden genişletilemez. Ayrıca “tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.413/1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Tahkim sözleşmesinin konusunu oluşturan bir uyuşmazlığın çözümü için mahkemede dava açılmışsa, karşı taraf tahkim ilk itirazında bulunabilir.” — Alıntının yeri: Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.413/1, ilk cümle

Bu alıntı, TBMM, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kabul metni, m.413/1 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası kapsamında m.413/1 hükümleri iç tahkim ve iptal bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Tahkim Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu: m.4-15

Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası kapsamında m.4-15 hükümleri milletlerarası tahkim ve iptal bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: m.60-63

Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası kapsamında m.60-63 hükümleri yabancı hakem kararlarıyla sınır bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Burcu Hendem: Tahkime Elverişliliğin İtiraz Üzerine İncelenmesine İlişkin Bazı Değerlendirmeler (HMK m.422/1)

Tahkim itirazı, tahkim sözleşmesinin kapsam ve geçerliliği ile uyuşmazlığın tahkime elverişliliğini ayırmayı; hakem kurulunun kendi yetkisi hakkında öncelikle karar verebilmesini gerektirir. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Ancak her uyuşmazlık tahkim yoluyla çözülememekte, sadece tahkime elverişli olan uyuşmazlıklar hakkında bu yol mümkün olmaktadır.” — Alıntının yeri: Öz

Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası konusunda yararlanılan eser: Burcu Hendem, “Tahkime Elverişliliğin İtiraz Üzerine İncelenmesine İlişkin Bazı Değerlendirmeler (HMK m.422/1)”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 72, S. 3, s. 1359-1388. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Mahkemede tahkim itirazı cevap dilekçesinde ilk itiraz olarak ileri sürülmezse dinlenmez. Hakem kurulu kendi yetkisi hakkında karar verebilir; yetki itirazı kural olarak ilk savunmayla ve gecikme açıklanarak yapılır. İptal davası hakem kararının tebliğinden itibaren bir ay içinde bölge adliye mahkemesinde, sınırlı sebeplerle açılır; esastan yeniden inceleme değildir. Milletlerarası tahkim, yabancı kararların tanıma-tenfizi ve tüketici/iş uyuşmazlıklarındaki tahkime elverişlilik ayrı rejimlere tabidir; zorunlu arabuluculuğun etkisi talep ve tahkim anlaşmasına göre incelenir. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metni veya Resmî Gazete nüshasıyla kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından doğrulama, güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük, ikincil düzenleme ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Uygulanacak Ölçütler

Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir.

Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir. Bu ölçüt özellikle tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları üzerinden sınanır. Tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, iptal davasını hakem kararının esastan yeniden incelendiği tam bir istinaf yolu gibi kurmak ihtimalini güçlendirebilir.

Tahkim şartının varlığı, tahkime elverişli olmayan konuya veya tahkim anlaşmasının tarafı olmayan kişiye kendiliğinden genişletilemez.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tahkim şartının varlığı, tahkime elverişli olmayan konuya veya tahkim anlaşmasının tarafı olmayan kişiye kendiliğinden genişletilemez” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

İspat Planı ve Deliller

Tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları” kaydı, “Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi.

Bu delil öncelikle “tahkim şartının varlığı, tahkime elverişli olmayan konuya veya tahkim anlaşmasının tarafı olmayan kişiye kendiliğinden genişletilemez” iddiasını sınamak için kullanılır. “Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” kaydı, “Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Görevli Merci ve Başvuru Sırası

Tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları dosyaya alınmalı ve devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Sürelerin Hesabı

Tahkim ilk itirazı cevap dilekçesinde; iptal davası kararın veya düzeltme/tamamlama kararının tebliğinden itibaren kanuni sürede ileri sürülmelidir.

Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tahkim ilk itirazı cevap dilekçesinde; iptal davası kararın veya düzeltme/tamamlama kararının tebliğinden itibaren kanuni sürede ileri sürülmelidir. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Talep Sonucunun Kurulması

Devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali” talebi, “Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir” koşuluyla ve tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, temel ölçüt ise “tahkim şartının varlığı, tahkime elverişli olmayan konuya veya tahkim anlaşmasının tarafı olmayan kişiye kendiliğinden genişletilemez” olacaktır.

Asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Bu bölümde karar alıntısı kullanılmamıştır. İlgili karar bağlantıları, her kaydın somut olayı ve uygulanma sınırıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Karşı Görüşler ve Ret Riskleri

İptal Davasını Hakem Kararının Esastan Yeniden İncelendiği Tam Bir İstinaf Yolu Gibi Kurmak.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden iptal davasını hakem kararının esastan yeniden incelendiği tam bir istinaf yolu gibi kurmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi aşamasında tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi delili ve “Tahkim şartının varlığı, tahkime elverişli olmayan konuya veya tahkim anlaşmasının tarafı olmayan kişiye kendiliğinden genişletilemez” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Tahkim itirazı, hakem yetkisi ve iptal davası yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski gerçekleşirse asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları
• Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Tahkim ilk itirazı cevap dilekçesinde; iptal davası kararın veya düzeltme/tamamlama kararının tebliğinden itibaren kanuni sürede ileri sürülmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası incelemesinde iddia, karşı görüş, kanun dayanağı ve içtihat somut olayla nasıl eşleştirilmelidir?

Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Hangi kayıtlar tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları ile karşılaştırılmalıdır?

Tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası Bakımından Doğru Merci ve Usul Yolu Hangi Verilerle Belirlenir?

Tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası Bakımından Hangi Başlangıç Olayı Süreyi Başlatır?

Tahkim ilk itirazı cevap dilekçesinde; iptal davası kararın veya düzeltme/tamamlama kararının tebliğinden itibaren kanuni sürede ileri sürülmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali istemi mahkemeden veya yetkili merciden nasıl istenmelidir?

Devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası incelemesinde iddia, karşı görüş, kanun dayanağı ve içtihat somut olayla nasıl eşleştirilmelidir” sorusu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu, 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Geçerli tahkim anlaşması kapsamındaki uyuşmazlık devlet mahkemesinde görülüyorsa tahkim ilk itirazı süresinde ileri sürülmeli; hakem heyeti kendi yetkisi hakkında karar verebilse de nihai karar iptal davasında sınırlı denetime tabidir.

Dosyanın ilk önceliği tahkim anlaşmasının yazılı şekli, kapsamı, tarafları, tahkim yeri ve uyuşmazlığın tahkime elverişliliğinin belirlenmesi, delil omurgası ise tahkim şartını içeren asıl sözleşme, atıf yapılan genel koşullar, taraf ve temsil belgeleri ile hakem yargılaması tebligatları ile Tahkim İtirazı, Hakem Yetkisi ve İptal Davası uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Tahkim ilk itirazı cevap dilekçesinde; iptal davası kararın veya düzeltme/tamamlama kararının tebliğinden itibaren kanuni sürede ileri sürülmelidir. Devlet mahkemesindeki davanın tahkim anlaşması nedeniyle usulden reddi veya hakem kararının kanundaki sınırlı sebeple iptali talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; iptal davasını hakem kararının esastan yeniden incelendiği tam bir istinaf yolu gibi kurmak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.413/1
• TBMM, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu kabul metni, m.413/1 — alıntı yeri: Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.413/1, ilk cümle
• 4686 Sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu — m.4-15
• 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — m.60-63
• Burcu Hendem, “Tahkime Elverişliliğin İtiraz Üzerine İncelenmesine İlişkin Bazı Değerlendirmeler (HMK m.422/1)”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 72, S. 3, s. 1359-1388