Hukuk Davasında Duruşma Tutanağının Eksik Düzenlenmesine İtiraz

Kapsam

Hukuk davasında duruşma tutanağı, o oturumda hangi işlemlerin yapıldığının temel kaydıdır. Tarafın talebinin, tanığın açıklamasının veya mahkemenin ara kararının eksik yazılması, dosyanın sonraki aşamalarında önemli sonuç doğurabilir. HMK m.154–158 hangi hususların kaydedileceğini, imzayı, ispat gücünü ve örnek verilmesini düzenler. Eksiklik görüldüğünde mesele yalnız yazım yanlışı olarak bırakılmamalı; hangi kaydın hangi işlem bakımından eksik olduğu gösterilmelidir.

Bu yazı hukuk yargılamasındaki duruşma tutanağına ilişkindir. Ceza duruşması, icra müdürlüğü işlemi, arabuluculuk son tutanağı ve gerekçeli hükmün maddi hatasının düzeltilmesi aynı rejimde değildir. Özellikle HMK m.304–305'teki hükmün düzeltilmesi ve tavzih kurumlarıyla, duruşma sırasında bir talebin kayda geçirilmesi isteği birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Önce sorunlu belgenin tutanak mı, ara karar mı, yoksa nihai hüküm mü olduğu saptanır.

Tutanakta Zorunlu Olarak Neler Bulunur?

HMK m.154, duruşmanın yeri, günü ve saati; mahkeme ve hazır bulunan kişiler; açıklık veya gizlilik; sunulan belgeler; usuli talepler; ara kararlar ve hükmün sonucu gibi zorunlu kayıtları düzenler. Tarafların bütün konuşmasının kelimesi kelimesine yazılması şartıyla esaslı işlemin hiç yazılmaması farklıdır. Kanun, açıklamaların gerektiğinde özetlenmesine imkan tanır. Özet, ileri sürülen talebin anlamını değiştirmemeli veya karşılanmasını imkansız hale getirmemelidir.

İkrar, yemin, davanın geri alınmasına muvafakat, feragat, kabul ve sulhe ilişkin beyanlarda kanunun öngördüğü okunma ve imza koşulları ayrıca önemlidir. Taraf, hukuki sonucu ağır bir açıklamanın tutanağa nasıl geçirildiğini kontrol etmelidir. Yalnız dilekçedeki bir talebin tekrar edilmesiyle, yeni ve bağlayıcı usuli beyan aynı sayılmaz. Eksiklik incelemesinde beyanın türü belirlenmeden her kayıt için tek imza veya okuma kuralı uygulanmamalıdır.

İmza ve Eklerin Denetimi

Tutanak HMK m.155 gereği hakim ve zabıt katibi tarafından derhal imzalanır. Usulünce imzalanmış tutanak ile henüz taslak halindeki ekran görüntüsü aynı belge değildir. Oturumdan sonra incelenen nüshanın tamamlanmış kayıt olup olmadığı kontrol edilmelidir. Tutanakta sunulduğu belirtilen dilekçe veya eklerin gerçekten dosyada bulunması da önemlidir. Bir belgenin anılmasıyla içeriğinin eksiksiz kayda geçtiği varsayılmamalıdır.

Eksik ek iddiasında belgenin adı, tarihi ve verilme biçimi gösterilir. Elektronik sunum varsa gönderim ve kabul kaydı; fiziki sunum varsa havale veya alındı bilgisi saklanır. Tutanak ile dosya dizi listesi birlikte incelenebilir. Böylece sorun, talebin hiç yapılmaması mı, yapılmasına rağmen yazılmaması mı, yoksa belgenin dosyaya eklenmemesi mi sorularından hangisine ilişkin olduğu belirginleşir. Farklı hatalar için aynı soyut düzeltme talebi yeterli olmayabilir.

İspat Gücünün Sınırı

HMK m.156, ön inceleme, tahkikat ve yargılama işlemlerinin ancak tutanakla ispat olunabileceğini düzenler. Bu nedenle tarafın kişisel notu veya duruşmadan sonra attığı mesaj, usuli işlemin yapıldığını gösteren resmi tutanağın yerine doğrudan geçmez. Ancak bunlar eksikliğin ne olduğunun somutlaştırılmasında ve başvurunun neden gecikmeden yapıldığının açıklanmasında yardımcı olabilir. Bu ayrım, resmi kaydın önemiyle başvuru hakkını birlikte korur.

Tutanağın yargılama işlemlerine ilişkin gücü, bütün maddi olayların yalnız tutanakla kanıtlanabileceği anlamına gelmez. Örneğin satış bedelinin bankadan ödenmesi ayrı bir maddi olgudur; bir duruşmada ödeme itirazının ileri sürülüp sürülmediği ise usuli kayıt sorunudur. HMK m.188 kapsamında ikrarın etkisi de beyanın gerçek içeriğiyle bağlantılıdır. Tutanakta belirsiz kalan her sözün, bağlamı görülmeden kesin ikrar olarak sunulması doğru değildir.

Eksiklik Aynı Oturumda Fark Edilirse

En işlevsel adım, eksik kaydı ilgili oturumda, işlem açıkça belirtilerek davaya bakan mahkemeye bildirmektir. Örneğin ek rapor talep ettim yerine hangi raporun hangi eksikliği için ek inceleme istendiği gösterilir. Kayıt okunuyorsa anlamı değiştiren ifade o sırada belirtilir. Amaç tutanağı gereksiz ayrıntıyla uzatmak değil esaslı talebin ve mahkemenin bu talebe ilişkin işleminin denetlenebilir biçimde kayda girmesidir.

Mahkeme talebi yerinde görmezse bu başvuru ve verilen kararın da dosyada görünür olması önem taşır. Taraf, tartışmayı yalnız koridorda veya kalemle sözlü görüşmede bırakmamalıdır. Duruşma düzeni ve hakimin yönetim yetkisi korunarak somut kayıt talebi sunulur. Bir talebin reddedilmesiyle tutanağa hiç alınmaması aynı değildir; sonraki kanun yolu değerlendirmesinde hangi durumun gerçekleştiği açık olmalıdır.

Eksiklik Sonradan Öğrenilirse

Önce imzalı tutanak örneği edinilir ve ilgili oturumdaki dilekçe, ara karar ve eklerle karşılaştırılır. HMK m.158 kapsamında taraf veya feri müdahil tutanak örneği isteyebilir; gizlilik kapsamındaki ek belgeler için özel izin gereği ayrıca uygulanır. Eksiklik somutlaştırıldıktan sonra aynı mahkemeye tarih, sayfa veya ilgili bölüm belirtilerek başvurulur. Talep, hangi söz veya işlemin yanlış ya da eksik kaydedildiğini anlaşılır biçimde göstermelidir.

HMK bu tür her eksiklik başvurusu için genel bir yedi günlük düzeltme süresi koymaz. Bununla birlikte gecikme, hem incelemeyi güçleştirebilir hem bağlı usuli haklar bakımından risk yaratabilir. Tutanak kaydını düzeltme isteği, rapora itiraz veya kanun yoluna başvuru gibi başka süreleri kendiliğinden durdurmaz. Kişi tutanak başvurusunun sonucunu beklerken asıl işlem için gereken süreyi kaçırmamalıdır. Başvuruların takvimleri ayrı takip edilir.

Başvurunun İçeriği ve Talepler

Dilekçede dosya numarası, oturum tarihi, sorunlu kayıt, olması gerektiği ileri sürülen açıklama ve dayanak belgeler gösterilir. Ardından düzeltme veya tamamlama talebinin savunma, delil veya hukuki dinlenilme hakkına etkisi açıklanır. Sadece tutanak yanlıştır demek yerine hangi hakkın hangi nedenle görünmez kaldığı belirtilmelidir. Mahkemenin yerine geçerek yeni bir tutanak düzenlemek veya imzalı nüshayı değiştirmek hukuki bir çözüm değildir.

Talep, gerçekten yapılmış işlemin kaydını hedeflemelidir. O oturumda ileri sürülmemiş yeni bir istemi, sonradan tutanağa eksik geçmiş gibi ekletmeye çalışmak başka bir sorundur. Yeni bir usuli talep varsa kendi koşullarıyla sunulur. Özellikle feragat, kabul veya sulh gibi beyanların kapsamı tartışılıyorsa sonuçları ayrıca değerlendirilir. Tutanak başvurusuyla esasa ilişkin maddi istemin sınırları birbirine karıştırılmamalıdır.

Kanun Yolu ve Süre

Eksikliğin giderilmemesi hükmün denetlenmesini etkiliyorsa, kanun yolu açık bulunan nihai karara karşı başvuruda bu etki somutlaştırılır. HMK m.345 uyarınca genel istinaf süresi ilamın usulen tebliğinden itibaren iki haftadır; özel hükümler saklıdır. Tutanakla ilgili her ara işlem için bağımsız istinaf yolu varmış gibi hareket edilmez. Kararın kanun yoluna elverişliliği ve başvuru koşulları, uyuşmazlığın kendi özellikleriyle ayrıca incelenir.

Kanun yolu gerekçesi yalnız talebim yazılmadı cümlesine bırakılmamalıdır. İlgili talebin ne olduğu, neden önemli olduğu, hangi belgeyle bağlantısı bulunduğu ve hükme etkisi açıklanır. HMK m.27'deki hukuki dinlenilme hakkının bilgi edinme, açıklama ve değerlendirilme boyutları bakımından somut sonuç gösterilebilir. Her yazım hatası otomatik bozma veya kaldırma nedeni değildir; hakkın kullanılmasına ve kararın denetlenmesine etkisi belirleyicidir.

Kayıt Alma ve Mahremiyet Riski

Eksik tutanak riskine karşı izinsiz ses veya görüntü kaydı alınması önerilemez. HMK m.153'teki kayıt yasağı ve kanuni istisna düzeni gözetilmelidir. Mahkemece usulüne uygun oluşturulan bir kayıt varsa erişim ve kullanım koşulları ilgili usulle sorulur; kişisel telefonla alınmış gizli kayıt standart çözüm gibi sunulmaz. Dosya belgeleri de üçüncü kişilerin verileri korunarak, yalnız hukuki başvurunun gerektirdiği kapsamda kullanılmalıdır.

Çevrim içi duruşmada bağlantı kopması veya sesin anlaşılmaması halinde sorun mümkün olduğunda o anda bildirilir. Teknik kesintinin bütün oturum boyunca sürdüğü iddiasıyla birkaç saniyelik sorunun etkisi farklıdır. Bağlantı ve sistem kayıtlarının usulen erişilebilir kısmı varsa belirli zaman aralığıyla ilişkilendirilir. Böylece başvuru, teknolojinin genel olarak güvenilir olup olmadığı tartışmasından çıkarak somut oturumun hangi bölümünde hangi hakkın etkilendiğine yönelir.

Uygulama Senaryosu

Taraf vekili bilirkişi raporundaki hesap hatası için ek rapor istiyor, fakat tutanakta yalnız rapora karşı beyanları alındı yazıyor. Aynı oturumda sunulan dilekçede hata tablosu bulunuyor. Vekil imzalı tutanağı alıp dilekçeyle karşılaştırıyor; ek rapor isteminin kayda alınmasını ve bu konuda karar verilmesini talep ediyor. Bu sırada rapora karşı iki haftalık itiraz takvimini de koruyor. Nihai hükümde konu karşılanmazsa kanun yolu gerekçesinde eksikliğin hesap sonucuna etkisini açıklıyor.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Her Konuşma Aynen Yazılmak Zorunda Mı?

Kanun gerektiğinde özet kayda imkan tanır; ancak zorunlu hususlar ve esaslı talepler anlamı korunarak kaydedilmelidir.

Tutanak Başvurusu İstinaf Süresini Durdurur Mu?

Kendiliğinden durdurmaz. Nihai kararın tebliği ve ilgili kanun yolu takvimi ayrıca izlenir.

Kendi Duruşma Notum Tutanağın Yerine Geçer Mi?

Geçmez. Not, eksikliği açıklamaya yardımcı olabilir; resmi usuli kayıtla aynı delil gücünde değildir.

Sonuç

Eksik tutanakta doğru başvuru, ilgili işlemi, zorunlu kaydı ve hak üzerindeki etkisini somutlaştırır. Mümkünse aynı oturumda yapılan kayıt talebi, sonradan imzalı nüsha ve dosya ekleriyle desteklenir. Tutanak tamamlama isteğiyle yeni talep veya hükmün tavzihi ayrılmalı; bağlı süreler başvurunun sonucunu beklemeden korunmalıdır.

İlgili İncelemeler

Tutanak örneği dosya arşivine alınırken yalnız son sayfa değil bütün sayfalar ve eklerin listesi korunmalıdır. Farklı tarihlerde edinilmiş nüshalar arasında değişiklik görüldüğünde hangi nüshanın ne zaman alındığı açıklanır. Böyle bir farklılık otomatik olarak sahtecilik iddiası şeklinde nitelendirilmemeli; önce usulüne uygun tamamlanma veya imzalama aşaması araştırılmalıdır. Başvurunun dayanağı somut belge karşılaştırması olmalıdır.

Duruşma kaydının tamamlanmasını hükmün tavzihinden ve teknik rapor itirazından ayırmak için Hükmün Tavzihi, Düzeltilmesi ve Tamamlanması ve Bilirkişi Raporuna İtiraz, Ek Rapor ve Yeni Heyet yazılarını ayrıca okuyabilirsiniz. Bu bağlantılar ilgili hukuki ayrımı tamamlar; bu yazıdaki özel hükmün yerine başka bir usul veya sözleşme rejimi uygulanması anlamına gelmez.

Kaynakça

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.27, 153–158, 188, 304–305 ve 345.
• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.6, genel ispat yükü.

Mevzuatın son doğrulanması: 7 Kasım 2026. Bu metin ceza muhakemesindeki tutanak kurallarını hukuk davasına aktarmamaktadır.