Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat

Kapsam

Takip öncesi ve sonrası menfi tespit, ödeme baskısı altında yapılan ödemenin iadesi, teminat, hukuki yarar, sahtelik ve imza savunmaları incelenir. İİK m.72, takibin tümden durdurulması ile icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesini farklı koşullara bağlayan özel bir hukuki koruma sistemi kurar. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, menfi tespit ve istirdat davalarında tedbir ve ispat konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Takip Yolunun ve İcra İşleminin Niteliği

İncelemenin ilk ölçütü “takipten önce açılan davada icra takibinin tedbiren durdurulması, kanundaki teminat ve yaklaşık ispat koşullarına bağlıdır” kuralıdır. Takipten sonra açılan davada takip kural olarak durdurulamaz; icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi tedbiri gündeme gelir. Ayrıca “borç, dava sırasında icra tehdidi altında ödenirse menfi tespit davası kanun gereği istirdat davası olarak sürer” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu: m.72/6

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Borçlu, menfi tespit davası zımnında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir.” — Alıntının yeri: İcra ve İflâs Kanunu m.72/6

Bu alıntı, Resmî Gazete, 06.03.1965, S.12038, 538 sayılı Kanun m.43 ile değiştirilen İİK m.72 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Menfi tespit ve istirdat davalarında tedbir ve ispat kapsamında m.72/6 hükümleri menfi tespit, tedbir, istirdat ve tazminat bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.106, 190, 389-399

Menfi tespit ve istirdat davalarında tedbir ve ispat kapsamında m.106, 190, 389-399 hükümleri tespit davası, ispat ve tedbir bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve İcra ve İflas Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

İbrahim Aşık; Ömer Faruk Demir: Menfi Tespit Davasının İstirdat Davasına Dönüşmesi

Takip konusu borç dava sürerken alacaklıya ödenirse dönüşüm kanundan doğar; ödenen ve ödenmeyen kısımların hükümde ayrı kurulması gerekir. Bu yaklaşım, bu takip uyuşmazlığı içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Yani menfi tespit davası sonuçlanmadan önce borcun alacaklıya ödenmesiyle, menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilir.” — Alıntının yeri: Öz

Menfi tespit ve istirdat davalarında tedbir ve ispat konusunda yararlanılan eser: İbrahim Aşık; Ömer Faruk Demir, “Menfi Tespit Davasının İstirdat Davasına Dönüşmesi”, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 26, S. 45, s. 341-362. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Davanın takipten önce mi sonra mı açıldığı, paranın hangi tarihte ve kime ödendiği, icra veznesindeki paranın alacaklıya aktarılıp aktarılmadığı ile tedbirin kapsamı ayrı ayrı belirlenmelidir. Takipten sonra açılan davada takibin durdurulması ile icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi aynı hukuki sonuç değildir; teminat ve tedbir talebi buna göre kurulmalıdır. Ödeme gerçekleşmişse istirdada dönüşen miktar, faiz ve takip giderleri talep sonucunda açıkça gösterilmeli; ticari para alacaklarında dava şartı arabuluculuk yönünden güncel düzenleme kontrol edilmelidir. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metniyle kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından doğrulama, güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir. m.72 metni 538 sayılı değişiklik kaynağıyla karşılaştırılmıştır; teminat oranları, tazminat oranları ve arabuluculuk kapsamındaki sonraki değişiklikler olay tarihinde ayrıca incelenmelidir.

Uyuşmazlığın Hukuki Analiz Omurgası

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat dosyasında önce çözülmesi gereken ana mesele, “Borçlu olmadığını ileri süren kişi, cebri icranın hangi aşamasında hangi korumayı isteyebilir ve ödeme sonrasında talep nasıl istirdada dönüşür?” sorusudur. Bu soru tek bir kanun maddesine indirgenmemelidir. İlk olarak tarafların hukuki sıfatı, hakkı doğurduğu ileri sürülen işlem veya olay, karşı tarafın itirazı ve istenen hüküm ayrı satırlarda gösterilmelidir. Ardından “Takipten önce açılan davada icra takibinin tedbiren durdurulması, kanundaki teminat ve yaklaşık ispat koşullarına bağlıdır.” ölçütü kurucu vakıalarla eşleştirilmeli; “Kural olarak hukuki ilişkinin ve alacağın varlığını alacaklı, borcu sona erdiren olguyu borçlu ispatlar.” kuralının iddiayı sınırlandırıp sınırlandırmadığı incelenmelidir. Böyle bir mesele haritası, maddi hukuk tartışmasını görev, süre ve ispat sorunlarından ayırır; dilekçenin hem vakıa hem talep bölümünde aynı hukuki tezin izlenebilmesini sağlar.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat bakımından ispat planı, dosyadaki belgelerin yalnız listesinden ibaret tutulmamalıdır. Takip dosyasının eksiksiz örneği hakkın doğumuna, kapsamına veya ihlaline ilişkin hangi vakıayı kanıtlıyorsa bu bağlantı açıkça yazılmalıdır. Borç doğuran işlem ve senet ise ilk kaydın tarihini, tarafını ya da içeriğini doğrulayan bağımsız kayıt olarak değerlendirilmelidir. Belgenin aslı, düzenleyeni, oluşturulma zamanı ve sonraki değişiklikleri belirlenmeden yalnız ekran görüntüsüne veya taraf anlatımına dayanılması sağlıklı değildir. Karşı tarafın ileri sürebileceği aidiyet, kapsam, sahtelik, ödeme, zamanaşımı ya da yetki itirazı için ayrıca karşı delil sütunu açılmalı; ispat yükü her çekişmeli vakıa yönünden bağımsız belirlenmelidir.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat uyuşmazlığında usul takvimi takip öncesi-sonrası ayrımı ile başlatılmalıdır. Dava veya başvuru öncesi zorunlu yol, görevli ve yetkili merci, harç, tebligat, kesinleşme ve kanun yolu tarihleri aynı çizelgede fakat ayrı hukuki nitelikleriyle tutulmalıdır. İstirdat talebi ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Bu uyarı uygulanırken yalnız son gün hesaplanmamalı; sürenin hangi olayla başladığı, bildirimin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı ve adli tatil ya da özel süre hükmünün etkisi de yazılı biçimde gerekçelendirilmelidir. Teminatın kanuna uygun belirlenmesi aşamasında verilecek kararın infaza veya fiilî uygulamaya elverişli olması için hüküm sonucunun kişi, işlem, dönem ve tutar bakımından tereddüt doğurmayacak açıklıkta kurulması gerekir.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat yönünden talep stratejisi hazırlanırken borçlu olmadığının tespiti ile veznedeki paranın ödenmemesi aynı hukuki sonucun farklı anlatımlarıymış gibi üst üste yazılmamalıdır. Her talebin dayandığı vakıa, kanun hükmü, ispat aracı, faiz veya feri sonuç ve kabul hâlinde kurulması istenen hüküm ayrı gösterilmelidir. Talepler birbirini dışlıyorsa terdit sırası; birlikte hükmedilebiliyorsa yığılma ilişkisi; miktar başlangıçta tam belirlenemiyorsa bunun maddi ve usuli nedeni açıklanmalıdır. Geçici koruma istenmesi, esas talebin peşinen kabulü anlamına gelmeyecek biçimde güncel tehlike ve orantılılıkla sınırlandırılmalıdır. Böylece mahkeme, tarafın gerçekte hangi hukuki korumayı istediğini yorum yoluyla tamamlamak zorunda kalmaz.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat hakkında karşı görüş analizi yapılmadan hazırlanan metin, dosyanın güçlü tarafını gösterse bile kararın bozulma veya reddedilme riskini yeterince karşılamaz. Özellikle takip sonrası tüm takibin durdurulmasının istenmesi ihtimali; karşı tarafın en güçlü savunması kabul edilerek test edilmelidir. Bu savunmanın hangi maddi vakıaya ve hangi kanuni sonuca dayandığı ayrıştırıldıktan sonra, cevabın kanun alıntısı, delil ve içtihatla ayrı ayrı desteklenmesi gerekir. Yargıtay kararının esas ve karar numarasının doğru olması tek başına yeterli değildir; kararın olayları, uygulanan kanun metninin tarihi, inceleme türü ve sonucu eldeki dosyayla karşılaştırılmalıdır. Farklı belirleyici vakıa varsa karar emsal diye değil, ayrıştırılarak kullanılmalıdır.

Takibe Uygulanacak Özel Kurallar

Takipten Önce Açılan Davada İcra Takibinin Tedbiren Durdurulması, Kanundaki Teminat ve Yaklaşık İspat Koşullarına Bağlıdır.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için takip dosyasının eksiksiz örneği ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden takipten önce açılan davada icra takibinin tedbiren durdurulması, kanundaki teminat ve yaklaşık ispat koşullarına bağlıdır” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Takipten Sonra Açılan Davada Takip Kural Olarak Durdurulamaz; İcra Veznesindeki Paranın Alacaklıya Ödenmemesi Tedbiri Gündeme Gelir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden takipten sonra açılan davada takip kural olarak durdurulamaz; icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesi tedbiri gündeme gelir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok borç doğuran işlem ve senet ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve ödeme sonrasında yeni dava zorunlu sanılması savunması da ayrıca incelenmelidir.

Borç, Dava Sırasında İcra Tehdidi Altında Ödenirse Menfi Tespit Davası Kanun Gereği İstirdat Davası Olarak Sürer.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden borç, dava sırasında icra tehdidi altında ödenirse menfi tespit davası kanun gereği istirdat davası olarak sürer. Bu ölçüt özellikle ödeme ve mahsup kayıtları üzerinden sınanır. Teminatın kanuna uygun belirlenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, teminat rejiminin atlanması ihtimalini güçlendirebilir.

Kural Olarak Hukuki İlişkinin ve Alacağın Varlığını Alacaklı, Borcu Sona Erdiren Olguyu Borçlu İspatlar.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için takip dosyasının eksiksiz örneği ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden kural olarak hukuki ilişkinin ve alacağın varlığını alacaklı, borcu sona erdiren olguyu borçlu ispatlar” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Takip Dosyası, Tebligat ve İspat

Takip Dosyasının Eksiksiz Örneği.

Bu delil öncelikle “takipten önce açılan davada icra takibinin tedbiren durdurulması, kanundaki teminat ve yaklaşık ispat koşullarına bağlıdır” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden takip dosyasının eksiksiz örneği” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Borç Doğuran İşlem ve Senet.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden borç doğuran işlem ve senet” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken borç doğuran işlem ve senet ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Ödeme ve Mahsup Kayıtları.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden ödeme ve mahsup kayıtları” kaydı, “Borç, dava sırasında icra tehdidi altında ödenirse menfi tespit davası kanun gereği istirdat davası olarak sürer” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

İcra Dairesi, İcra Mahkemesi ve Genel Mahkeme Ayrımı

Takip Öncesi-Sonrası Ayrımı.

Bu aşamanın amacı takip dosyasının eksiksiz örneği ile takip işlemi arasındaki bağı denetlemektir. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden takip öncesi-sonrası ayrımı” adımından sonra şikâyet, itiraz veya dava süresi ile takibin durup durmadığı ayrıca kaydedilmelidir.

Tedbir Türünün Doğru Kurulması.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden tedbir türünün doğru kurulması” işlemi yürütülürken takip türü, taraf sıfatı, tebligat ve özel süre birlikte incelenir. Eksik borç doğuran işlem ve senet, veznedeki paranın ödenmemesi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Teminatın Kanuna Uygun Belirlenmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden teminatın kanuna uygun belirlenmesi” işlemi, takip yolunun ayrı bir aşamasıdır. Ödeme ve mahsup kayıtları dosyaya alınmalı; icra dairesi, icra mahkemesi ve genel mahkeme arasındaki görev ayrımı somut işleme göre yapılmalıdır.

Şikâyet, İtiraz ve Dava Süreleri

İstirdat Talebi Ödeme Tarihinden İtibaren Bir Yıl İçinde İleri Sürülmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden istirdat talebi ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Takip öncesi-sonrası ayrımı yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Temel İlişkiye Ait Zamanaşımı Savunması Ayrıca Değerlendirilir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden temel ilişkiye ait zamanaşımı savunması ayrıca değerlendirilir” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Tedbir Talebi Gecikme Yaratmadan Somut Tehlike ile Gerekçelendirilmelidir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden tedbir talebi gecikme yaratmadan somut tehlike ile gerekçelendirilmelidir. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Takibin ve İcra İşleminin Somut Sonucu

Borçlu Olmadığının Tespiti.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden borçlu olmadığının tespiti” sonucu isteniyorsa hüküm veya karar, takip dosyasında uygulanabilecek açıklıkta kurulmalıdır. Dayanak kayıt takip dosyasının eksiksiz örneği, temel ölçüt ise “takipten önce açılan davada icra takibinin tedbiren durdurulması, kanundaki teminat ve yaklaşık ispat koşullarına bağlıdır” olacaktır.

Veznedeki Paranın Ödenmemesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden veznedeki paranın ödenmemesi” isteminin şikâyet, itiraz veya dava yolundan hangisine ait olduğu belirtilmelidir. Borç doğuran işlem ve senet bulunmadığında takip sonucu varsayımla genişletilmemelidir.

Ödenen Paranın İstirdadı.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden ödenen paranın istirdadı” istemi, “Borç, dava sırasında icra tehdidi altında ödenirse menfi tespit davası kanun gereği istirdat davası olarak sürer” koşuluyla ve ödeme ve mahsup kayıtları ile ilişkilendirilmelidir. İşlemin kaldırılması, düzeltilmesi veya takibin durması sonucu açıkça gösterilmelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/4667, K. 2022/2642, 31.03.2022 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“Yemini kendisine ispat yükü düşen taraf teklif edebilir.” — Alıntının yeri: Gerekçe, 2 numaralı bent; HMK m.225 ve yemin teklif yetkisi paragrafı

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: bozma.

Menfi tespit ve istirdat davalarında tedbir ve ispat bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Menfi tespit davasında ispat yükü ve dayanılan kesin deliller gözetilmeli; açıkça yemin deliline dayanan tarafa bu hakkını kullanma olanağı tanınmalıdır. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Bonoya dayalı menfi tespit davasında delil listesinde yemine dayanılması, ispat yükünün aidiyeti ve yemin teklif hakkının hatırlatılmaması incelenmiştir.

Kararın uygulanma sınırı: Karar İİK m.72 uyarınca takibin durdurulması, teminat, ödeme sonrası istirdada dönüşme veya kötü niyet tazminatının bütün koşullarını değil yemin delilini ele alır.

Takip Yolu, Süre ve Sıfat Hataları

Takip Sonrası Tüm Takibin Durdurulmasının İstenmesi.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden takip sonrası tüm takibin durdurulmasının istenmesi”. Bu savunmaya verilecek cevap, takip dosyasının eksiksiz örneği delili ve “Takipten önce açılan davada icra takibinin tedbiren durdurulması, kanundaki teminat ve yaklaşık ispat koşullarına bağlıdır” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Ödeme Sonrasında Yeni Dava Zorunlu Sanılması.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden ödeme sonrasında yeni dava zorunlu sanılması” riski gerçekleşirse veznedeki paranın ödenmemesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Teminat Rejiminin Atlanması.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden teminat rejiminin atlanması” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Teminatın kanuna uygun belirlenmesi aşamasında ödeme ve mahsup kayıtları kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

İspat Yükünün Senet Türüne Göre Ayrılmaması.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden ispat yükünün senet türüne göre ayrılmaması”. Bu savunmaya verilecek cevap, takip dosyasının eksiksiz örneği delili ve “Kural olarak hukuki ilişkinin ve alacağın varlığını alacaklı, borcu sona erdiren olguyu borçlu ispatlar” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Bir Yıllık İstirdat Süresinin Kaçırılması.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/4667, K. 2022/2642 yönünden bir yıllık istirdat süresinin kaçırılması” riski gerçekleşirse veznedeki paranın ödenmemesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• takip dosyasının eksiksiz örneği
• borç doğuran işlem ve senet
• ödeme ve mahsup kayıtları

• takip öncesi-sonrası ayrımı
• tedbir türünün doğru kurulması
• teminatın kanuna uygun belirlenmesi

• Süre çizelgesinde İstirdat talebi ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Temel ilişkiye ait zamanaşımı savunması ayrıca değerlendirilir. Tedbir talebi gecikme yaratmadan somut tehlike ile gerekçelendirilmelidir.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Borçlu Olmadığını İleri Süren Kişi, Cebri İcranın Hangi Aşamasında Hangi Korumayı İsteyebilir ve Ödeme Sonrasında Talep Nasıl İstirdada Dönüşür?

İİK m.72, takibin tümden durdurulması ile icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesini farklı koşullara bağlayan özel bir hukuki koruma sistemi kurar. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; takip dosyasının eksiksiz örneği ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Takip Dosyasının Eksiksiz Örneği Tek Başına Yeterli Midir?

Takip dosyasının eksiksiz örneği, borç doğuran işlem ve senet, ödeme ve mahsup kayıtları birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat Bakımından İlk Usul Adımı Neden Önemlidir?

Takip öncesi-sonrası ayrımı; tedbir türünün doğru kurulması; teminatın kanuna uygun belirlenmesi. Takip yolu, icra dairesi ile mahkeme arasındaki görev ayrımı, tebligat ve özel şikâyet veya itiraz süresi ayrıca doğrulanmalıdır.

Menfi Tespit ve İstirdat Davalarında Tedbir ve İspat Bakımından Tebliğ ve Öğrenme Kayıtları Nasıl Tutulmalıdır?

İstirdat talebi ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Temel ilişkiye ait zamanaşımı savunması ayrıca değerlendirilir. Tedbir talebi gecikme yaratmadan somut tehlike ile gerekçelendirilmelidir.

Borçlu Olmadığının Tespiti Hangi Delillere Dayanmalıdır?

Borçlu olmadığının tespiti, veznedeki paranın ödenmemesi, ödenen paranın istirdadı somut takip işlemiyle ilişkilendirilmelidir. İşlemin kaldırılması, düzeltilmesi, takibin durması veya sürmesi sonucu infaza elverişli açıklıkta gösterilmelidir.

Sonuç

Bu takip uyuşmazlığı bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Borçlu olmadığını ileri süren kişi, cebri icranın hangi aşamasında hangi korumayı isteyebilir ve ödeme sonrasında talep nasıl istirdada dönüşür” sorusu, 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. İİK m.72, takibin tümden durdurulması ile icra veznesine giren paranın alacaklıya ödenmemesini farklı koşullara bağlayan özel bir hukuki koruma sistemi kurar.

Dosyanın ilk önceliği takip öncesi-sonrası ayrımı, delil omurgası ise takip dosyasının eksiksiz örneği ile borç doğuran işlem ve senet arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: İstirdat talebi ödeme tarihinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Borçlu olmadığının tespiti talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; takip sonrası tüm takibin durdurulmasının istenmesi riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/4667, K. 2022/2642, 31.03.2022 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Menfi tespit davasında ispat yükü ve dayanılan kesin deliller gözetilmeli; açıkça yemin deliline dayanan tarafa bu hakkını kullanma olanağı tanınmalıdır.
• 2004 Sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.72/6
• Resmî Gazete, 06.03.1965, S.12038, 538 sayılı Kanun m.43 ile değiştirilen İİK m.72 — alıntı yeri: İcra ve İflâs Kanunu m.72/6
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.106, 190, 389-399
• İbrahim Aşık; Ömer Faruk Demir, “Menfi Tespit Davasının İstirdat Davasına Dönüşmesi”, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 26, S. 45, s. 341-362
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru