Kapsam
Konu, ayıbın niteliği, servis geçmişi, seçimlik hak, orantısızlık, sorumlu kişiler ve bilirkişi incelemesini kapsar.
Kısa Cevap
Sıfır araçtaki tekrarlayan veya kullanım güvenini ciddi biçimde etkileyen ayıp, tüketicinin misliyle değişim hakkını gündeme getirir; ücretsiz onarım yapılmış olması her durumda diğer seçimlik hakları ortadan kaldırmaz.
Ayıp ve Haklı Beklenti
Sıfır araçtan beklenen güven, performans ve dayanıklılık; arızanın giderilebilirliğinin yanında tüketicinin kullanım güveniyle birlikte değerlendirilir.
Tekrarlayan Arıza
Aynı veya bağlantılı arızanın servis müdahalesine rağmen sürmesi, onarımın kalıcı çözüm sağlayıp sağlamadığını gösterir.
Seçimlik Hakkın Kullanılması
Tüketici talebini açıkça bildirdikten sonra satıcının tek taraflı olarak yalnız onarım seçeneğini dayatması yeterli olmayabilir.
Orantısızlık Savunması
Değişimin satıcıya yükü ile ayıbın tüketici bakımından önemi, aracın güvenliği ve kullanım değeri somutlaştırılır.
Sorumlu Taraflar
Satıcı, üretici ve ithalatçının hangi seçimlik hak veya zarar kaleminden sorumlu olduğu kanundaki dağılıma göre belirlenir.
Teknik İnceleme
Bilirkişi servis kayıtlarını, arızanın kaynağını, tekrar ihtimalini ve aracın değer/kullanım etkisini denetlenebilir biçimde açıklamalıdır.
Delil Planı ve İspat Yükü
Satış faturası ve garanti belgesi ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Satış Faturası ve Garanti Belgesi
Satış faturası ve garanti belgesi, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Servis iş emirleri ve arıza kayıtları ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Servis İş Emirleri ve Arıza Kayıtları
Servis iş emirleri ve arıza kayıtları bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, ihtar, ekspertiz ve araç incelemesi ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
İhtar, Ekspertiz ve Araç İncelemesi
İhtar, ekspertiz ve araç incelemesi, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Satış faturası ve garanti belgesi aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Satış faturası ve garanti belgesi
- Servis iş emirleri ve arıza kayıtları
- İhtar, ekspertiz ve araç incelemesi
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya mahkemesi belirlenir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Parasal Sınıra Göre Tüketici Hakem Heyeti veya Mahkemesi Belirlenir
Bu aşamada parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya mahkemesi belirlenir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya mahkemesi belirlenir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Araç Üzerinde Değişiklik Yapılmadan Gerekiyorsa Delil Tespiti İstenir
İkinci adımda “araç üzerinde değişiklik yapılmadan gerekiyorsa delil tespiti istenir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Araç üzerinde değişiklik yapılmadan gerekiyorsa delil tespiti istenir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Parasal sınıra göre tüketici hakem heyeti veya mahkemesi belirlenir.
- Araç üzerinde değişiklik yapılmadan gerekiyorsa delil tespiti istenir.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Teslim, ilk arıza, servis ve seçimlik hak bildirimi tarihleri gösterilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Teslim, ilk arıza, servis ve seçimlik hak bildirimi tarihleri gösterilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
Garanti ve ayıp sorumluluğu süreleri ürün ve olay tarihine göre doğrulanır. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“Garanti ve ayıp sorumluluğu süreleri ürün ve olay tarihine göre doğrulanır” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Ayıpsız misliyle değişim ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Ayıpsız Misliyle Değişim
Ayıpsız misliyle değişim talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Mümkün değilse bedel iadesi veya indirim ile bağlantılı zarar ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Mümkün Değilse Bedel İadesi veya İndirim ile Bağlantılı Zarar
Mümkün değilse bedel iadesi veya indirim ile bağlantılı zarar isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, ayıpsız misliyle değişim talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Ayıpsız misliyle değişim
- Mümkün değilse bedel iadesi veya indirim ile bağlantılı zarar
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Bir Onarım Değişim Hakkını Bitirir Mi?
Hayır. Arızanın niteliği, tekrar edip etmediği ve yapılan işlemin sonucu incelenir.
Her Arıza Değişim Sebebi Midir?
Ayıbın kullanım, güvenlik ve değer üzerindeki ağırlığı belirleyicidir.
Araç Kullanılmışsa Değişim İstenebilir Mi?
Olağan kullanım tek başına hakkı kaldırmaz; ayıp ve kullanım ilişkisi değerlendirilir.
Kime Dava Açılır?
Talep türüne göre satıcı, üretici veya ithalatçının kanunî sorumluluğu belirlenir.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.11/1-Ç
“İmkân varsa, satılanın ayıpsız bir misli ile değiştirilmesini isteme,” — Alıntının yeri: 6502 sayılı Kanun m.11/1-ç, tam bent.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kabul metni, m.11/1-ç üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Tüketici işlemi, teslim anındaki ayıp, bildirim ve inceleme kayıtları ile talep edilen aracın model ve donanım eşdeğerliği belgelenmelidir. ‘İmkân varsa’ ibaresi, 6502 sayılı Kanun m.11/3'teki orantısızlık değerlendirmesiyle birlikte uygulanmalı; işlem tarihindeki konsolide metin MBS'den yeniden doğrulanmalıdır.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Muhammed Emin Bulut: Ayıplı Mal Tesliminde Seçimlik Haklar ve Misliyle Değişim Hakkının Kullanılması
Çalışma, seçimlik hak sistemini ayıplı araç uyuşmazlıkları üzerinden ele almakta; misliyle değişimin imkân ve orantılılık sınırlarını uygulamadaki karşılanabilirlik sorunuyla birlikte incelemektedir.
“Uygulamada özellikle ayıplı araç teslimine yönelik misliyle değişim taleplerinin karşılanıp karşılanamadığı” — Alıntının yeri: Öz, son cümlenin başlangıcı.
Künye: Muhammed Emin Bulut, “Ayıplı Mal Tesliminde Seçimlik Haklar ve Misliyle Değişim Hakkının Kullanılması”, Eskişehir Barosu Dergisi, 2025, S. 26, s. 89-125. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2025/3115, K. 2026/126, 15.01.2026
“Uyuşmazlık, davacı tüketicinin sıfır kilometre olarak satın aldığı aracın imalattan kaynaklı ayıplı olduğu iddiasıyla ayıpsız misliyle değiştirilmesi istemine ilişkindir” — Alıntının yeri: Gerekçe, “Uyuşmazlık, davacı tüketicinin sıfır kilometre olarak satın...” ibaresinin yer aldığı paragraf.
Kararın sonucu: onama. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Sıfır kilometre aracın üretimden kaynaklı ayıbı nedeniyle tüketicinin ayıpsız misliyle değişim seçimlik hakkı incelenmiştir.
Kararın uygulanma sınırı: Ayıbın önemsizliği, onarımın mümkün olması ve değişimin orantısız güçlük doğurması somut teknik raporla değerlendirilir; her arıza değişim sonucu doğurmaz.
Kaynakça ve Karar Doğrulaması
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.