Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar

Kapsam

Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, dijital sözleşmelerde karanlık ticari tasarımlar konusunda 31 Ağustos 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Taraf Sıfatı, İşlem ve Hukukî Sonuç

İncelemenin ilk ölçütü “kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir” kuralıdır. Arayüzün ikna edici olması tek başına hukuka aykırılık değildir; yanlış veya eksik bilgi, asimetri, tüketici davranışına etkisi ve somut işlem adımları gösterilmelidir. Ayrıca “ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, a/b testi ve tüketici bildirimleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun: m.62/1

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Bir ticari uygulamanın; mesleki özenin gereklerine uymaması ve ulaştığı ortalama tüketicinin ya da yöneldiği grubun ortalama üyesinin ekonomik davranış biçimini önemli ölçüde bozması” — Alıntının yeri: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.62/1, ikinci cümle başlangıcı

Bu alıntı, TBMM, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kabul metni, m.62/1 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Dijital sözleşmelerde karanlık ticari tasarımlar kapsamında m.62/1 hükümleri haksız şart, mesafeli sözleşme ve ticari uygulama bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6563 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun: m.3-12

Dijital sözleşmelerde karanlık ticari tasarımlar kapsamında m.3-12 hükümleri elektronik ticarette bilgi ve onay bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.30-39

Dijital sözleşmelerde karanlık ticari tasarımlar kapsamında m.30-39 hükümleri irade bozukluğu bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Nilay Buse Oruç: Çevrimiçi Ortamda Tüketicinin Korunması: Karanlık Ticari Tasarımlar Bakımından Türk Hukukunun Değerlendirilmesi

Karanlık tasarım, tüketicinin bilişsel zayıflığını arayüz yoluyla kullanan ve ekonomik kararını bozan haksız ticari uygulama olarak somut etki üzerinden değerlendirilmelidir. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Tüketicinin bilinçli karar alabilmesi önünde engel oluşturan ve haksız ticari uygulamalara yol açan karanlık ticari tasarımların” — Alıntının yeri: Öz, amaç cümlesi bölümü

Dijital sözleşmelerde karanlık ticari tasarımlar konusunda yararlanılan eser: Nilay Buse Oruç, “Çevrimiçi Ortamda Tüketicinin Korunması: Karanlık Ticari Tasarımlar Bakımından Türk Hukukunun Değerlendirilmesi”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, 2025, C. 5, S. 2, s. 667-704. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Arayüzün işlem anındaki sürümü ekran videosu, HTML, deney varyantı, varsayılan seçim ve iptal adımlarıyla korunur. Reklam Kuruluna idari başvuru, bireysel bedel iadesi veya tazminat yolunu ikame etmez. Tüketici uyuşmazlığında parasal sınıra göre hakem heyeti veya tüketici mahkemesi; mahkeme yolunda kanuni istisnalar dışında arabuluculuk uygulanır. Yanıltıcı bilgi, önemli bilginin gizlenmesi ve saldırgan uygulama testleri ayrı kurulmalıdır. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metni veya Resmî Gazete nüshasıyla kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından doğrulama, güncel konsolide metin veya yürürlük doğrulaması değildir; güncel metin, yürürlük, ikincil düzenleme ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir. Karanlık tasarım kapalı bir kanuni tip değildir; Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği eki ile AB kaynakları güncel arayüze göre ayrıca karşılaştırılmalıdır.

Somut Olayda Uygulanacak Kurallar

Kullanıcıyı Yanıltan Geri Sayım, Saklı Ücret, Zorlaştırılmış İptal veya Ön Plana Çıkarılmış Onay Gibi Arayüzler İradenin Serbest ve Bilgilendirilmiş Oluşumunu Bozarak Haksız Ticari Uygulama ve Geçersiz Onay Sonucu Doğurabilir.

Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir. Bu ölçüt özellikle ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri üzerinden sınanır. Satın alma veya iptal yolculuğunun her ekranını zaman damgasıyla kaydedip zorlayıcı tasarım unsurunu hukuki bilgi yükümlülüğüyle eşleştirmek tamamlanmadan sonuca gidilmesi, sonradan değişen ekran görüntülerini işlem anındaki arayüzün kesin kanıtı gibi kullanmak ihtimalini güçlendirebilir.

Arayüzün İkna Edici Olması Tek Başına Hukuka Aykırılık Değildir; Yanlış veya Eksik Bilgi, Asimetri, Tüketici Davranışına Etkisi ve Somut İşlem Adımları Gösterilmelidir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden arayüzün ikna edici olması tek başına hukuka aykırılık değildir; yanlış veya eksik bilgi, asimetri, tüketici davranışına etkisi ve somut işlem adımları gösterilmelidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Ekran ve Oturum Kayıtları, Arayüz Sürümü, Buton Metinleri, Fiyat Akışı, İptal Adımları, A/B Testi ve Tüketici Bildirimleri Hukuki Sonuca Bağlanmadan Önce Kaynağı, Tarihi, Kapsamı ve Karşı Kayıtlarla Uyumu Bakımından Doğrulanmalıdır.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Belge, Kayıt ve İspat Yükü

Ekran ve Oturum Kayıtları, Arayüz Sürümü, Buton Metinleri, Fiyat Akışı, İptal Adımları, A/B Testi ve Tüketici Bildirimleri.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri” kaydı, “Kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Somut Uyuşmazlığa Dayanak Sözleşme, Karar, Bildirim veya Sicil Kaydının Tam Metni, Ekleri ve Değişiklik Geçmişi.

Bu delil öncelikle “arayüzün ikna edici olması tek başına hukuka aykırılık değildir; yanlış veya eksik bilgi, asimetri, tüketici davranışına etkisi ve somut işlem adımları gösterilmelidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” kaydı, “Kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Dava Şartları ve Usul Adımları

Satın Alma veya İptal Yolculuğunun Her Ekranını Zaman Damgasıyla Kaydedip Zorlayıcı Tasarım Unsurunu Hukuki Bilgi Yükümlülüğüyle Eşleştirmek.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden satın alma veya iptal yolculuğunun her ekranını zaman damgasıyla kaydedip zorlayıcı tasarım unsurunu hukuki bilgi yükümlülüğüyle eşleştirmek” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri dosyaya alınmalı ve yanıltıcı uygulamanın durdurulması, sözleşmesel bağlılığın ve ücretin kaldırılması, iade ve zarar giderimi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Görev, Yetki, Taraf Sıfatı, Harç ve Yalnız Kanunun Açıkça Aradığı Hâllerde Dava Şartı veya Zorunlu Ön Başvurunun Ayrı Ayrı Doğrulanması.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Somut Tehlike Varsa Geçici Hukuki Koruma İhtiyacının Yaklaşık İspat, Ölçülülük, Teminat ve Karşı Tarafın Dinlenilmesi Yönlerinden Değerlendirilmesi.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve yanıltıcı uygulamanın durdurulması, sözleşmesel bağlılığın ve ücretin kaldırılması, iade ve zarar giderimi talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Başvuru Takvimi ve Süre Riskleri

Cayma, İtiraz ve Şikayet Süreleri İşlem Tarihinden İtibaren Korunmalı; Değişebilen Arayüz Delilleri İlk Anda Tespit Edilmelidir.

Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden cayma, itiraz ve şikayet süreleri işlem tarihinden itibaren korunmalı; değişebilen arayüz delilleri ilk anda tespit edilmelidir. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Tebliğ, Öğrenme, İlan, Ödeme ve Elektronik Erişim Tarihlerinden Hangisinin Süreyi Başlattığı İlgili Özel Hükümle Eşleştirilmeli; Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süresi Birbirine Karıştırılmamalıdır.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

İstenebilecek Hukukî Koruma

Yanıltıcı Uygulamanın Durdurulması, Sözleşmesel Bağlılığın ve Ücretin Kaldırılması, İade ve Zarar Giderimi.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden yanıltıcı uygulamanın durdurulması, sözleşmesel bağlılığın ve ücretin kaldırılması, iade ve zarar giderimi” talebi, “Kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir” koşuluyla ve ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, temel ölçüt ise “arayüzün ikna edici olması tek başına hukuka aykırılık değildir; yanlış veya eksik bilgi, asimetri, tüketici davranışına etkisi ve somut işlem adımları gösterilmelidir” olacaktır.

Asıl Talebe Bağlı Faiz, Tazminat, Gider veya Diğer Ferilerin Her Biri İçin Ayrı Hukuki Dayanak ve Başlangıç Tarihi.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Reklam Kurulu, 349 Sayılı Toplantı, Dosya 2024/5159, 10.09.2024 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“kullanıcının bir duruma kolayca girdiği, ancak daha sonra ilgili durumdan aynı kolaylık seviyesiyle çıkamadığı bir süreci ifade eden karanlık ticari tasarım kullanıldığı” — Alıntının yeri: Reklam Kurulu 349 sayılı Bülten, sıra 67, Spotify, değerlendirme ve karar bölümü, s.78

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: reklamları durdurma cezası.

Dijital sözleşmelerde karanlık ticari tasarımlar bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Kullanıcının kolayca girdiği ücretli abonelikten eşit kolaylıkla çıkamadığı arayüz, tüketici kararını bozan karanlık ticari tasarım ve haksız ticari uygulama oluşturabilir. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Ücretli aboneliğin internetten kolayca kurulmasına rağmen iptal işleminin zorlaştırılması karanlık ticari tasarım olarak doğrudan değerlendirilmiştir.

Kararın uygulanma sınırı: Kurul reklamları durdurma cezası vermiştir; karar belirli bir abonelik iptal akışına ilişkindir ve her yönlendirici arayüz unsurunu otomatik olarak hukuka aykırı saymaz.

İtirazlar, İstisnalar ve Uygulama Hataları

Sonradan Değişen Ekran Görüntülerini İşlem Anındaki Arayüzün Kesin Kanıtı Gibi Kullanmak.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden sonradan değişen ekran görüntülerini işlem anındaki arayüzün kesin kanıtı gibi kullanmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Satın alma veya iptal yolculuğunun her ekranını zaman damgasıyla kaydedip zorlayıcı tasarım unsurunu hukuki bilgi yükümlülüğüyle eşleştirmek aşamasında ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi delili ve “Arayüzün ikna edici olması tek başına hukuka aykırılık değildir; yanlış veya eksik bilgi, asimetri, tüketici davranışına etkisi ve somut işlem adımları gösterilmelidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Reklam Kurulu 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159 yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski gerçekleşirse asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri
• Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• satın alma veya iptal yolculuğunun her ekranını zaman damgasıyla kaydedip zorlayıcı tasarım unsurunu hukuki bilgi yükümlülüğüyle eşleştirmek
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Cayma, itiraz ve şikayet süreleri işlem tarihinden itibaren korunmalı; değişebilen arayüz delilleri ilk anda tespit edilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar Konusunda İlk Hukuki Adım Nedir; Hangi Kayıtlar Korunmalı ve Hangi Savunma veya Kabul Edilebilirlik Engeli Önceden Değerlendirilmelidir?

Kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Ekran ve Oturum Kayıtları, Arayüz Sürümü, Buton Metinleri, Fiyat Akışı, İptal Adımları, A/B Testi ve Tüketici Bildirimleri Tek Başına Yeterli Midir?

Ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar Bakımından İlk Usul Adımı Neden Önemlidir?

Satın alma veya iptal yolculuğunun her ekranını zaman damgasıyla kaydedip zorlayıcı tasarım unsurunu hukuki bilgi yükümlülüğüyle eşleştirmek; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar Bakımından Tebliğ ve Öğrenme Kayıtları Nasıl Tutulmalıdır?

Cayma, itiraz ve şikayet süreleri işlem tarihinden itibaren korunmalı; değişebilen arayüz delilleri ilk anda tespit edilmelidir. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Yanıltıcı Uygulamanın Durdurulması, Sözleşmesel Bağlılığın ve Ücretin Kaldırılması, İade ve Zarar Giderimi Hangi Delillere Dayanmalıdır?

Yanıltıcı uygulamanın durdurulması, sözleşmesel bağlılığın ve ücretin kaldırılması, iade ve zarar giderimi, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar konusunda ilk hukuki adım nedir; hangi kayıtlar korunmalı ve hangi savunma veya kabul edilebilirlik engeli önceden değerlendirilmelidir” sorusu, 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, 6563 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Kullanıcıyı yanıltan geri sayım, saklı ücret, zorlaştırılmış iptal veya ön plana çıkarılmış onay gibi arayüzler iradenin serbest ve bilgilendirilmiş oluşumunu bozarak haksız ticari uygulama ve geçersiz onay sonucu doğurabilir.

Dosyanın ilk önceliği satın alma veya iptal yolculuğunun her ekranını zaman damgasıyla kaydedip zorlayıcı tasarım unsurunu hukuki bilgi yükümlülüğüyle eşleştirmek, delil omurgası ise ekran ve oturum kayıtları, arayüz sürümü, buton metinleri, fiyat akışı, iptal adımları, A/B testi ve tüketici bildirimleri ile Dijital Sözleşmelerde Karanlık Ticari Tasarımlar uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Cayma, itiraz ve şikayet süreleri işlem tarihinden itibaren korunmalı; değişebilen arayüz delilleri ilk anda tespit edilmelidir. Yanıltıcı uygulamanın durdurulması, sözleşmesel bağlılığın ve ücretin kaldırılması, iade ve zarar giderimi talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; sonradan değişen ekran görüntülerini işlem anındaki arayüzün kesin kanıtı gibi kullanmak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Reklam Kurulu, 349 sayılı toplantı, Dosya 2024/5159, 10.09.2024 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 31.08.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Kullanıcının kolayca girdiği ücretli abonelikten eşit kolaylıkla çıkamadığı arayüz, tüketici kararını bozan karanlık ticari tasarım ve haksız ticari uygulama oluşturabilir.
• 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.62/1
• TBMM, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kabul metni, m.62/1 — alıntı yeri: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.62/1, ikinci cümle başlangıcı
• 6563 Sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun — m.3-12
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.30-39
• Nilay Buse Oruç, “Çevrimiçi Ortamda Tüketicinin Korunması: Karanlık Ticari Tasarımlar Bakımından Türk Hukukunun Değerlendirilmesi”, Kırıkkale Hukuk Mecmuası, 2025, C. 5, S. 2, s. 667-704