İkinci El Platformlarında Dolandırıcılık

Kapsam

Yazı; satıcının bireysel veya ticari niteliğini, sahte ilan ve kimliği, platformun rolünü, oltalama ve ödeme güvenliğini, ayıp-dolandırıcılık ayrımını, banka kayıtlarını, delil korumayı ve iade yollarını ele alır.

Kısa Cevap

İkinci el platformundaki her teslim veya kalite sorunu dolandırıcılık değildir. Başlangıçtan itibaren aldatma ve haksız yarar amacı varsa ceza boyutu; mal ayıplı veya hiç teslim edilmemişse ayrıca sözleşme ve tüketici talepleri gündeme gelir.

Satıcının Hukukî Konumu

Düzenli ve kazanç amaçlı satış yapan kişi 'bireysel hesap' kullansa da mesleki satıcı sayılabilir ve tüketici hükümleri uygulanabilir. Gerçekten arızi satış yapan iki kişi arasındaki uyuşmazlık ise genel sözleşme kurallarına tabidir.

Dolandırıcılık Göstergeleri

Başkasına ait fotoğraf, sahte kargo belgesi, çok düşük fiyat, platform dışı acele ödeme, farklı isimli IBAN ve teslim niyetinin baştan bulunmaması hile kastını gösterebilir. Sonradan çıkan her ödeme güçlüğü suçun varlığını kanıtlamaz.

Ayıplı Mal ve Teslim Etmeme

Mal teslim edilmiş ancak ilanda vaat edilen nitelikleri taşımıyorsa ayıp hükümleri; hiç teslim edilmemişse ifa, dönme ve bedel iadesi yolları öne çıkar. Cezai şikâyet, özel hukuk alacağının kendiliğinden tahsilini sağlamaz.

Platformun Rolü

Platform yalnız ilan alanı sağlayabilir veya ödemeyi tutma, kimlik doğrulama, kargo ve uyuşmazlık çözümünü yönetebilir. Tanıtımda vaat edilen güvenlik önleminin işletilmemesi ya da açık sahte hesabın bildirimlere rağmen sürdürülmesi sorumluluk değerlendirmesini etkiler.

Banka ve Ödeme Sağlayıcı

Havale, kart veya emanet ödeme kanalında işlemin durdurulması ve alıcı bilgisine ulaşılması için hızlı bildirim önemlidir. Banka her hileli transferden otomatik sorumlu olmaz; güçlü kimlik doğrulama ve anormal işlem uyarıları somut olayda incelenir.

Delilin Korunması ve Başvuru

İlan silinmeden URL, hesap kimliği, ürün görselleri, mesajların tamamı, ödeme dekontu ve kargo bilgisi saklanmalıdır. Platforma kayıt muhafaza talebi, bankaya ihbar, ceza başvurusu ve bedel iadesi aynı kronolojiyle yürütülebilir.

Delil Planı ve İspat Yükü

İlan URL'si, hesap profili, mesajlar ve orijinal görseller ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.

İlan URL'si, Hesap Profili, Mesajlar ve Orijinal Görseller

İlan URL'si, hesap profili, mesajlar ve orijinal görseller, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.

IBAN, ödeme dekontu, kart işlemi ve alıcı unvanı ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.

IBAN, Ödeme Dekontu, Kart İşlemi ve Alıcı Unvanı

IBAN, ödeme dekontu, kart işlemi ve alıcı unvanı bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.

Bu kayıt, kargo takip, teslim, ekspertiz ve platform şikâyet kayıtları ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.

Kargo Takip, Teslim, Ekspertiz ve Platform Şikâyet Kayıtları

Kargo takip, teslim, ekspertiz ve platform şikâyet kayıtları, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.

İlan URL'si, hesap profili, mesajlar ve orijinal görseller aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.

Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar

• İlan URL'si, hesap profili, mesajlar ve orijinal görseller
• IBAN, ödeme dekontu, kart işlemi ve alıcı unvanı
• Kargo takip, teslim, ekspertiz ve platform şikâyet kayıtları

Usul ve Başvuru Sırası

İlk usul adımı “önce banka ve platforma derhâl bildirim yapılarak ödeme ve hesap kayıtlarının korunması istenir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.

Usul Adımı: Önce Banka ve Platforma Derhâl Bildirim Yapılarak Ödeme ve Hesap Kayıtlarının Korunması İstenir

Bu aşamada önce banka ve platforma derhâl bildirim yapılarak ödeme ve hesap kayıtlarının korunması istenir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.

“Önce banka ve platforma derhâl bildirim yapılarak ödeme ve hesap kayıtlarının korunması istenir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.

Usul Adımı: Ceza Şikâyeti ile Bedel İadesi Talebi Birbirinin Sonucu Beklenmeden, Görevli Başvuru Yolunda Ayrı Kurulur

İkinci adımda “ceza şikâyeti ile bedel iadesi talebi birbirinin sonucu beklenmeden, görevli başvuru yolunda ayrı kurulur” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.

“Ceza şikâyeti ile bedel iadesi talebi birbirinin sonucu beklenmeden, görevli başvuru yolunda ayrı kurulur” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.

Uygulama Sırası

1. Önce banka ve platforma derhâl bildirim yapılarak ödeme ve hesap kayıtlarının korunması istenir.
2. Ceza şikâyeti ile bedel iadesi talebi birbirinin sonucu beklenmeden, görevli başvuru yolunda ayrı kurulur.

Süreler ve Hak Kaybı Riski

Süre Uyarısı

İlanı görme, ödeme, vaat edilen teslim, iletişimin kesilmesi ve ihbar tarihleri kaydedilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.

“İlanı görme, ödeme, vaat edilen teslim, iletişimin kesilmesi ve ihbar tarihleri kaydedilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.

Süre Uyarısı

Kart itirazı, tüketici başvurusu ve dava süreleri ödeme yöntemi ile satıcı sıfatına göre kontrol edilir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.

“Kart itirazı, tüketici başvurusu ve dava süreleri ödeme yöntemi ile satıcı sıfatına göre kontrol edilir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.

İleri Sürülebilecek Talepler

Sözleşmeden dönme, bedel iadesi ve doğrudan zararın tazmini ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.

Sözleşmeden Dönme, Bedel İadesi ve Doğrudan Zararın Tazmini

Sözleşmeden dönme, bedel iadesi ve doğrudan zararın tazmini talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.

Hileli eylemin soruşturulması ve suç gelirine ilişkin koruma tedbirleri ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.

Hileli Eylemin Soruşturulması ve Suç Gelirine İlişkin Koruma Tedbirleri

Hileli eylemin soruşturulması ve suç gelirine ilişkin koruma tedbirleri isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.

Bu sonuç, sözleşmeden dönme, bedel iadesi ve doğrudan zararın tazmini talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.

Talep Kontrolü

• Sözleşmeden dönme, bedel iadesi ve doğrudan zararın tazmini
• Hileli eylemin soruşturulması ve suç gelirine ilişkin koruma tedbirleri

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Ürün Gelmedi; Bu Kesin Dolandırıcılık Mıdır?

Hayır. Başlangıçtaki teslim niyeti ve hile araştırılır; her hâlde bedel iadesi talebi ayrıca vardır.

Platform Paramı Ödemek Zorunda Mı?

Platformun ödeme ve güvenlik hizmetindeki rolü ile verdiği taahhütlere bakılır; yalnız ilan yayınlamak otomatik garanti değildir.

Havale İptal Edilebilir Mi?

İşlem tamamlanmadan veya alıcı bankaya hızlı bloke bildirimiyle bazen mümkün olabilir; gecikmeden bankaya başvurulmalıdır.

Sahte İlanın Ekran Görüntüsü Yeterli Mi?

Önemlidir; URL, zaman, hesap kimliği, mesaj ve ödeme kayıtlarıyla desteklenmesi soruşturmayı güçlendirir.

Doğrulanmış Kanun Dayanağı

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu — m.157/1

“Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak” — Alıntının yeri: Türk Ceza Kanunu m.157/1, cümlenin başlangıcı.

Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kabul metni, m.157/1 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. İlanın ekran kaydı, profil ve cihaz bilgileri, platform yazışmaları, ödeme talimatı, IBAN ve kargo kayıtları korunmalı; failin hilesi ile platformun kendi sözleşmesel veya organizasyonel yükümlülüğü ayrı kurulmalıdır. TCK kabul metni güncel MBS metniyle ayrıca doğrulanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Cemre Polat: Çevrimiçi Platform İşletenin Tüketiciye Karşı Hukuki Sorumluluğunun Düzenlenmesi İhtiyacı Ne Kadar Karşılandı?

Platformun sorumluluğu salt aracı etiketiyle çözülemez; sözleşme içeriği, ödeme, kimlik doğrulama ve kullanıcılar üzerindeki kontrol arttıkça güvenli liman ile özel hukuk sorumluluğu yeniden değerlendirilmelidir.

“Çevrimiçi platformlar, klasik aracılık faaliyetinin ötesine geçip aracılık ettikleri mesafeli sözleşmelerin içeriği ve sözleşme tarafları üzerinde kontrol ve hâkimiyet sahibi olduklarından” — Alıntının yeri: Öz, ilk paragrafın başlangıcı.

Künye: Cemre Polat, “Çevrimiçi Platform İşletenin Tüketiciye Karşı Hukuki Sorumluluğunun Düzenlenmesi İhtiyacı Ne Kadar Karşılandı?”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2025, C. 15, S. 2, s. 690-745. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Doğrulanmış İçtihat

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2019/3017, 20.03.2024

“kredi kartı bilgi ve şifresini öğrenmek sureti ile izinsiz kullanarak kendisine 9.000 TL tutarında yarar sağladığı” — Alıntının yeri: Olay ve olgular, ceza mahkemesi hükmünün aktarımı, § 5.

Kararın sonucu: Ceza mahkûmiyeti ile hukuk davasındaki ret arasındaki çelişki nedeniyle adil yargılanma hakkı ihlali iddiası açıkça dayanaktan yoksun bulundu. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.

Somut olayla benzerlik: Tanınmış bir çevrim içi hizmet görünümüyle kart bilgisi ve şifresinin ele geçirilmesi, izinsiz ödeme ve zarar iddiası; sahte ilan ile sahte ödeme arayüzündeki aldatma zincirine uygulanabilir.

Kararın uygulanma sınırı: Olay ikinci el ilan veya satış platformunda değil, sahte telekom ödeme sitesi üzerinden oltalama şeklinde gerçekleşmiştir; platformun hesap doğrulama ve güvenli ödeme sorumluluğu incelenmemiştir.

Kaynakça

• Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.