Kapsam
Yazı; dinamik ve kişiselleştirilmiş fiyat ayrımını, kullanılan veriyi, aydınlatma ve işlem temelini, otomatik kararı, ayrımcılık ve haksız ticari uygulama riskini, ispatı ve tüketici taleplerini kapsar.
Kısa Cevap
Talep, saat veya stok değişimine göre dinamik fiyat ile belirli bir kişiye ait veriler kullanılarak oluşturulan kişiselleştirilmiş fiyat aynı değildir. Kişisel profil fiyata etki ediyorsa tüketici bu uygulama hakkında işlemden önce açıkça bilgilendirilmelidir.
İki Fiyatlama Modelinin Ayrımı
Herkes için yoğun saate göre artan bilet fiyatı dinamik olabilir. Aynı anda aynı ürüne, kişinin cihazı, konumu, sadakati veya harcama eğilimi nedeniyle farklı fiyat gösterilmesi kişiselleştirilmiş fiyatlandırmadır.
Açıklama Yükümlülüğü
Fiyatın kişiselleştirilmiş otomatik karar sonucu oluştuğu, tüketici satın alma iradesini vermeden görünür biçimde belirtilmelidir. Belirsiz çerez metni veya genel 'deneyimi iyileştirme' ifadesi fiyat farkını açıklamak için yeterli olmayabilir.
Kişisel Veri İşleme Temeli
Geçmiş alışveriş, konum, cihaz, gelir tahmini veya gezinme davranışının fiyat için kullanılması ayrı amaçtır. Her veri alanı için gereklilik, ölçülülük ve uygun hukukî şart gösterilmeli; pazarlama profili sözleşmenin zorunlu unsuru gibi sunulmamalıdır.
Otomatik Karar ve İtiraz
Fiyat farkı kişi üzerinde önemli ekonomik etki doğuruyorsa kullanılan temel ölçütleri öğrenme, hatalı veriyi düzeltme ve insan değerlendirmesi isteme imkânı gündeme gelir. Algoritmanın kaynak kodunu açıklamak ile anlamlı bilgi vermek aynı şey değildir.
Ayrımcılık ve Haksız Uygulama
Korunan bir özellik doğrudan kullanılmasa bile posta kodu veya cihaz gibi vekil değişkenler belirli grupları sistematik dezavantaja sokabilir. Gizlenen fiyat farkı, ortalama tüketicinin ekonomik davranışını bozuyorsa haksız ticari uygulama da oluşturabilir.
Farkın İspatı ve Giderim
Aynı ürün, saat, teslim koşulu ve üyelik düzeyinde farklı hesap veya cihaz ekranları karşılaştırılmalıdır. Değişen stok ya da kampanya farkı ayıklanarak kişisel profil nedeniyle ödenen fazla tutar ve varsa ek zarar hesaplanır.
Delil Planı ve İspat Yükü
Aynı zaman ve koşullarda farklı kullanıcı ekran görüntüleri ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Aynı Zaman ve Koşullarda Farklı Kullanıcı Ekran Görüntüleri
Aynı zaman ve koşullarda farklı kullanıcı ekran görüntüleri, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Çerez, profil, fiyat açıklaması ve aydınlatma metinleri ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Çerez, Profil, Fiyat Açıklaması ve Aydınlatma Metinleri
Çerez, profil, fiyat açıklaması ve aydınlatma metinleri bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, sipariş, ödeme ve fiyat geçmişini gösteren kayıtlar ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Sipariş, Ödeme ve Fiyat Geçmişini Gösteren Kayıtlar
Sipariş, ödeme ve fiyat geçmişini gösteren kayıtlar, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Aynı zaman ve koşullarda farklı kullanıcı ekran görüntüleri aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Aynı zaman ve koşullarda farklı kullanıcı ekran görüntüleri
- Çerez, profil, fiyat açıklaması ve aydınlatma metinleri
- Sipariş, ödeme ve fiyat geçmişini gösteren kayıtlar
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “karşılaştırma testi aynı ürün, zaman, konum, üyelik ve teslim koşulları sabit tutularak yapılır” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Karşılaştırma Testi Aynı Ürün, Zaman, Konum, Üyelik ve Teslim Koşulları Sabit Tutularak Yapılır
Bu aşamada karşılaştırma testi aynı ürün, zaman, konum, üyelik ve teslim koşulları sabit tutularak yapılır. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Karşılaştırma testi aynı ürün, zaman, konum, üyelik ve teslim koşulları sabit tutularak yapılır” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Şirkete Hangi Verilerin Fiyatı Etkilediği, Veri Kaynağı ve Otomatik Karar İtirazı Hakkında Yazılı Başvuru Yapılır
İkinci adımda “şirkete hangi verilerin fiyatı etkilediği, veri kaynağı ve otomatik karar itirazı hakkında yazılı başvuru yapılır” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Şirkete hangi verilerin fiyatı etkilediği, veri kaynağı ve otomatik karar itirazı hakkında yazılı başvuru yapılır” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Karşılaştırma testi aynı ürün, zaman, konum, üyelik ve teslim koşulları sabit tutularak yapılır.
- Şirkete hangi verilerin fiyatı etkilediği, veri kaynağı ve otomatik karar itirazı hakkında yazılı başvuru yapılır.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Fiyatın gösterildiği, satın alındığı ve farkın öğrenildiği anlar kayıt altına alınır. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Fiyatın gösterildiği, satın alındığı ve farkın öğrenildiği anlar kayıt altına alınır” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
Tüketici ve kişisel veri başvuru süreleri ilgili yanıt tarihleriyle birlikte izlenir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“Tüketici ve kişisel veri başvuru süreleri ilgili yanıt tarihleriyle birlikte izlenir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Fazla tahsil edilen bedelin iadesi ve yanıltıcı uygulamanın durdurulması ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Fazla Tahsil Edilen Bedelin İadesi ve Yanıltıcı Uygulamanın Durdurulması
Fazla tahsil edilen bedelin iadesi ve yanıltıcı uygulamanın durdurulması talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Profil verisinin düzeltilmesi, işlenmesine itiraz ve kanıtlanan zararın tazmini ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Profil Verisinin Düzeltilmesi, İşlenmesine İtiraz ve Kanıtlanan Zararın Tazmini
Profil verisinin düzeltilmesi, işlenmesine itiraz ve kanıtlanan zararın tazmini isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, fazla tahsil edilen bedelin iadesi ve yanıltıcı uygulamanın durdurulması talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Fazla tahsil edilen bedelin iadesi ve yanıltıcı uygulamanın durdurulması
- Profil verisinin düzeltilmesi, işlenmesine itiraz ve kanıtlanan zararın tazmini
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Uçak Biletinin Pahalanması Kişiselleştirilmiş Fiyat Mıdır?
Her zaman değil. Herkese uygulanan talep artışı dinamiktir; kişisel veriniz size özgü fark yaratıyorsa kişiselleştirmedir.
Gizli Sekmede Fiyat Değişmesi Kanıt Sayılır Mı?
Bir emaredir; saat, stok, oturum, kampanya ve konum farkları sabitlenerek tekrarlanmalıdır.
Şirket Algoritmasını Açıklamak Zorunda Mı?
Kaynak kodun tamamı değil; fiyatı etkileyen kişisel veri ve karar mantığı hakkında anlamlı bilgi istenebilir.
Her Müşteriye Farklı İndirim Vermek Yasak Mı?
Hayır. Şeffaf, hukuka uygun ve ayrımcı olmayan sadakat indirimleri mümkündür; gizli veri profili ve yanıltma sorun yaratır.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.62/1
“Tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalar yasaktır.” — Alıntının yeri: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.62/1, son cümle.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kabul metni, m.62/1 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Aynı ürün için kullanıcılar arasındaki fiyat farkının veri kaynağı, segment ölçütü, gösterim zamanı ve bilgilendirme biçimi kayıt altına alınmalı; kişisel veri ve ayrımcılık boyutu tüketici hukukundan ayrı incelenmelidir. Mevzuat alıntısı kabul metnindendir; güncel MBS metni ayrıca teyit edilmelidir.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Deniz Onur Aras: Algoritmik Kişiselleştirilmiş Fiyatlandırmanın Rekabet ve Tüketici Hukukuna Yansımaları Üzerine Bir İnceleme
Kişiselleştirilmiş fiyatlandırma her durumda hukuka aykırı değildir; kullanılan veri, ayrımın açıklanması, tüketici üzerindeki etki ve rekabet koşulları somut uygulamanın yarar veya zararını belirler.
“teşebbüslerin kişiselleştirilmiş fiyatlandırmayı kullanması piyasalara ve tüketicilere zarar verebilecektir.” — Alıntının yeri: Öz, ikinci paragrafın son cümlesi.
Künye: Deniz Onur Aras, “Algoritmik Kişiselleştirilmiş Fiyatlandırmanın Rekabet ve Tüketici Hukukuna Yansımaları Üzerine Bir İnceleme”, Çukurova Üniversitesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 2026, Erken görünüm, s. 177-213. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu Kurul, E. Dosya No: 2025/1060, K. 356 Sayılı Toplantı Kararı, 17.04.2025
“söz konusu site üzerinden yapılan Findeks Sorgu süreci ve koşullarına ilişkin bilgilendirmelerin açık ve anlaşılabilir nitelikte olmadığı” — Alıntının yeri: 356 sayılı toplantı basın bülteni, Dosya No 2025/1060, Değerlendirme/Karar, s. 167.
Kararın sonucu: Kredi puanına göre araç filosu ve depozito koşullarının değiştiği süreçte bilgilendirme açık olmadığı için Metal Oto'ya 550.059 TL idari para ve reklamı durdurma cezası verildi. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Tüketicinin kişisel finansal verisine göre sunulan seçenek ve ekonomik koşulların değişmesi ile bunun önceden açıkça açıklanması, kişiselleştirilmiş ticari koşulların şeffaflığına uygulanabilir.
Kararın uygulanma sınırı: Karar kişisel alışveriş fiyatını tarama geçmişine veya davranışsal profile göre değiştirmemiş; araç kiralamada Findeks puanına bağlı filo ve depozito farklılığını incelemiştir.
Kaynakça
- Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.