Acentelikte Denkleştirme Tazminatı ve Portföy Hakkı

Kapsam

Sürekli acentelik, tek satıcılık ve benzer ilişkiler, yeni müşteri, önemli işlem artışı, devam eden menfaat, genel rejimde komisyon kaybı, sigorta acenteliğinin özel düzeni, kusur, üst sınır, hesap ve bir yıllık süre ele alınır. Denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. Genel TTK m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. Sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı konusunda 3 Kasım 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

31 Temmuz 2026 Sonrası Dava Türü

31 Temmuz 2026’da yürürlüğe giren 7589 sayılı Kanun HMK 107’yi kaldırmıştır. Bu tarihten önce açılmış belirsiz alacak davalarında eski hüküm geçici m.1/10 uyarınca uygulanmaya devam eder. Yeni HMK 109/4 kapsamındaki kısmi davada talep aynı davada bir defa, tahkikat sona erinceye kadar artırılabilir; artırılan kısım için zamanaşımı dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır. Dava öncesinde dolmuş zamanaşımı bu kuralla ortadan kalkmaz.

7589 sayılı Kanun — resmî kabul metni

Taraf Sıfatı, İşlem ve Hukukî Sonuç

İncelemenin ilk ölçütü “denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. genel ttk m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz” kuralıdır. Acente yeni müşteri kazandırdığını veya mevcut müşterilerle işlemleri önemli ölçüde geliştirdiğini ve müvekkilin bunlardan devam eden menfaat elde ettiğini kanıtlamalıdır. Ayrıca “her sözleşme sonu denkleştirme doğurmaz; acentenin haksız feshi veya kusuruyla haklı fesih ve hakkaniyete aykırılık talebi engelleyebilir” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Acentelikte Denkleştirme Tazminatı ve Portföy Hakkı bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.122/4

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Denkleştirme istem hakkının sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesi gerekir.” — Alıntının yeri: Türk Ticaret Kanunu m.122/4

Bu alıntı, TBMM, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kabul metni, m.122/4 üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır.

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı kapsamında m.122/4 hükümleri acentelik ve denkleştirme bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Sigortacılık Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu: m.23/16, 18

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı kapsamında m.23/16, 18 hükümleri sigorta acentesinin özel denkleştirme rejimi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.112, 125, 146

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı kapsamında m.112, 125, 146 hükümleri ifa etmeme, seçimlik hak ve zamanaşımı bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.109, 190, 266-287; yalnız 31 Temmuz 2026 öncesi açılmış belirsiz alacak davaları için tarihsel m.107

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı kapsamında m.109, 190, 266-287; yalnız 31 Temmuz 2026 öncesi açılmış belirsiz alacak davaları için tarihsel m.107 hükümleri dava türü ve geçiş rejimi, ispat ve hesap bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Ticaret Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Ahmet Batuhan Oyal: Hakkaniyete Uygunluk Koşulu Kapsamında Acentenin Denkleştirme Tazminatı Talebinin Doğmadığı veya Tazminat Miktarının Hakkaniyet Gereği Azaltılmasını Gerektiren Hâller

Denkleştirme hesabında kanuni üst sınırdan önce yeni müşteri veya işlem artışı, müvekkilin devam eden menfaati, acentenin kaybı ve hakkaniyet incelenir. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“Acentenin denkleştirme tazminatı talebinde bulunabilmesi için bu talebin hakkaniyete uygun olması gerekir.” — Alıntının yeri: Öz

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı konusunda yararlanılan eser: Ahmet Batuhan Oyal, “Hakkaniyete Uygunluk Koşulu Kapsamında Acentenin Denkleştirme Tazminatı Talebinin Doğmadığı veya Tazminat Miktarının Hakkaniyet Gereği Azaltılmasını Gerektiren Hâller”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, C. 21, S. 1, s. 185-255. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Somut Dosyada Usul ve Delil Notu

Denkleştirme alacağı asliye ticaret mahkemesinde ve dava şartı ticari arabuluculuk sonrasında ileri sürülür. Talep hakkı sözleşmenin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde karşı tarafa yöneltilmelidir; bu süre yalnız dava tarihiyle karıştırılmamalıdır. Genel TTK m.122 rejiminde yeni müşteri katkısı, müvekkilin kalıcı menfaati, ücret kaybı, hakkaniyet ve üst sınır ayrı incelenir. Sigorta acenteliğinde 5684 sayılı Kanun m.23/16 önceliklidir; bu hüküm ücret kaybını ayrı koşul saymaz. Acente yeni müşteri/portföy katkısı ve devam eden menfaati, müvekkil ise hakkaniyetsizlik veya indirim savunmasının dayanağını ispatlamalıdır. Resmî MBS PDF bağlantısı belirlenmiştir; mevzuat alıntısı aşağıda gösterilen TBMM kabul/değişiklik metniyle kelimesi kelimesine karşılaştırılmıştır. Ancak MBS PDF bu araştırma turunda satır düzeyinde açılamadığından alıntı yayında doğrulanmış konsolide mevzuat alıntısı olarak gösterilmemeli; güncel metin, yürürlük ve olay tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.

Somut Olayda Uygulanacak Kurallar

Denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. Genel TTK m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. Sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. Genel TTK m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. Sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve denkleştirmeyi geçmiş dönem ödenmemiş komisyonlarının toplamı gibi hesaplamak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Acente yeni müşteri kazandırdığını veya mevcut müşterilerle işlemleri önemli ölçüde geliştirdiğini ve müvekkilin bunlardan devam eden menfaat elde ettiğini kanıtlamalıdır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden acente yeni müşteri kazandırdığını veya mevcut müşterilerle işlemleri önemli ölçüde geliştirdiğini ve müvekkilin bunlardan devam eden menfaat elde ettiğini kanıtlamalıdır. Bu ölçüt özellikle müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri üzerinden sınanır. Sona erme sebebi ve kusurun belirlenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, somut uyuşmazlıkta görev ve süre ayrımını belgeye bağlamamak ihtimalini güçlendirebilir.

Her sözleşme sonu denkleştirme doğurmaz; acentenin haksız feshi veya kusuruyla haklı fesih ve hakkaniyete aykırılık talebi engelleyebilir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden her sözleşme sonu denkleştirme doğurmaz; acentenin haksız feshi veya kusuruyla haklı fesih ve hakkaniyete aykırılık talebi engelleyebilir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Somut uyuşmazlık incelemesinde maddi hak, görevli merci, süre, ispat yükü ve uygulanabilir talep sonucu ayrı ayrı denetlenmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık incelemesinde maddi hak, görevli merci, süre, ispat yükü ve uygulanabilir talep sonucu ayrı ayrı denetlenmelidir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok komisyon ve ücret kayıtları ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlık araştırmasında resmi güncel metin yerine ikincil özetle yetinmek savunması da ayrıca incelenmelidir.

Belge, Kayıt ve İspat Yükü

Acentelik Sözleşmesi ve Fesih Bildirimi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Müşteri Listeleri ile İlk İşlem Tarihleri.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri” kaydı, “Acente yeni müşteri kazandırdığını veya mevcut müşterilerle işlemleri önemli ölçüde geliştirdiğini ve müvekkilin bunlardan devam eden menfaat elde ettiğini kanıtlamalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Sözleşme Öncesi ve Sonrası Ciro Verileri.

Bu delil öncelikle “her sözleşme sonu denkleştirme doğurmaz; acentenin haksız feshi veya kusuruyla haklı fesih ve hakkaniyete aykırılık talebi engelleyebilir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Komisyon ve Ücret Kayıtları.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden komisyon ve ücret kayıtları” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken komisyon ve ücret kayıtları ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Müvekkilin Fesih Sonrası Müşteri İşlemleri.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden müvekkilin fesih sonrası müşteri işlemleri” kaydı, “Denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. Genel TTK m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. Sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Dava Şartları ve Usul Adımları

İlişkinin Acentelik veya Benzer Sürekli İlişki Olarak Nitelenmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden ilişkinin acentelik veya benzer sürekli ilişki olarak nitelenmesi” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi, genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Sona Erme Sebebi ve Kusurun Belirlenmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden sona erme sebebi ve kusurun belirlenmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri dosyaya alınmalı ve somut uyuşmazlık yönünden ölçülü geçici hukuki koruma talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Yeni Müşteri ile Devam Eden Menfaat Hesabı.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden yeni müşteri ile devam eden menfaat hesabı” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Üst Sınır ve Hakkaniyet Düzeltmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden üst sınır ve hakkaniyet düzeltmesi” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik komisyon ve ücret kayıtları, somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Bir yıllık sürede müvekkile talep yöneltilmesi; dava, arabuluculuk veya geçerli tahkim yolunun ayrıca değerlendirilmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden bir yıllık sürede müvekkile talep yöneltilmesi; dava, arabuluculuk veya geçerli tahkim yolunun ayrıca değerlendirilmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Müvekkilin fesih sonrası müşteri işlemleri dosyaya alınmalı ve genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Başvuru Takvimi ve Süre Riskleri

Denkleştirme talebi, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde müvekkile karşı ileri sürülmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden denkleştirme talebi, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde müvekkile karşı ileri sürülmelidir” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Somut dosyada tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut dosyada tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Yeni müşteri ile devam eden menfaat hesabı yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

İstenebilecek Hukukî Koruma

Genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Somut Uyuşmazlık Yönünden Ölçülü Geçici Hukuki Koruma.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık yönünden ölçülü geçici hukuki koruma” talebi, “Acente yeni müşteri kazandırdığını veya mevcut müşterilerle işlemleri önemli ölçüde geliştirdiğini ve müvekkilin bunlardan devam eden menfaat elde ettiğini kanıtlamalıdır” koşuluyla ve müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Maddi Sonucun ve Parasal Ferilerin Belirlenmesi.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlıkta maddi sonucun ve parasal ferilerin belirlenmesi olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri, temel ölçüt ise “her sözleşme sonu denkleştirme doğurmaz; acentenin haksız feshi veya kusuruyla haklı fesih ve hakkaniyete aykırılık talebi engelleyebilir” olacaktır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Hukuka Aykırı İşlemin veya Kullanımın Etkisinin Giderilmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Komisyon ve ücret kayıtları bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/5374, K. 2022/7179, 19.10.2022 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“müvekkilinin önemli menfaatler elde ettiğini ispat yükü acente üzerindedir.” — Alıntının yeri: Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin kendi denkleştirme gerekçesi; Türk Ticaret Kanunu m.102/son diye başlayan kendi gerekçe paragrafının ispat yükü kısmı

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 03.11.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: Feshin haksızlığı ve sigorta acentesine özgü denkleştirme/ispat rejimi değerlendirilmek üzere ret kararı davacı yararına oybirliğiyle bozuldu.

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Müşteri çevresi ve önemli menfaatin ispatı acenteye, hakkaniyetsizlik veya indirim olgusunun ispatı müvekkile yüklenmiş; sigorta acentesi için ücret kaybı koşulu ayrılmıştır. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Müşteri çevresi ve önemli menfaatin ispatı acenteye, hakkaniyetsizlik veya indirim olgusunun ispatı müvekkile yüklenmiş; sigorta acentesi için ücret kaybı koşulu ayrılmıştır.

Kararın uygulanma sınırı: Genel TTK 122 rejimi ile Sigortacılık Kanunu 23/16 koşulları aynı değildir. Yargıtay tazminat miktarını doğrudan belirlememiştir.

İtirazlar, İstisnalar ve Uygulama Hataları

Denkleştirmeyi Geçmiş Dönem Ödenmemiş Komisyonlarının Toplamı Gibi Hesaplamak.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden denkleştirmeyi geçmiş dönem ödenmemiş komisyonlarının toplamı gibi hesaplamak” riski gerçekleşirse genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlıkta Görev ve Süre Ayrımını Belgeye Bağlamamak.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlıkta görev ve süre ayrımını belgeye bağlamamak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Sona erme sebebi ve kusurun belirlenmesi aşamasında müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Maddi Vakıa ile Hukuki Nitelendirmeyi Aynı Cümlede Varsaymak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık bakımından maddi vakıa ile hukuki nitelendirmeyi aynı cümlede varsaymak”. Bu savunmaya verilecek cevap, sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri delili ve “Her sözleşme sonu denkleştirme doğurmaz; acentenin haksız feshi veya kusuruyla haklı fesih ve hakkaniyete aykırılık talebi engelleyebilir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Araştırmasında Resmi Güncel Metin Yerine İkincil Özetle Yetinmek.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık araştırmasında resmi güncel metin yerine ikincil özetle yetinmek” riski gerçekleşirse somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Somut Uyuşmazlık Talep Sonucunu Kabul Halinde Uygulanamayacak Belirsizlikte Kurmak.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2021/5374, K. 2022/7179 yönünden somut uyuşmazlık talep sonucunu kabul halinde uygulanamayacak belirsizlikte kurmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Bir yıllık sürede müvekkile talep yöneltilmesi; dava, arabuluculuk veya geçerli tahkim yolunun ayrıca değerlendirilmesi aşamasında müvekkilin fesih sonrası müşteri işlemleri kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi
• müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri
• sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri
• komisyon ve ücret kayıtları
• müvekkilin fesih sonrası müşteri işlemleri

• ilişkinin acentelik veya benzer sürekli ilişki olarak nitelenmesi
• sona erme sebebi ve kusurun belirlenmesi
• yeni müşteri ile devam eden menfaat hesabı
• üst sınır ve hakkaniyet düzeltmesi
• bir yıllık sürede müvekkile talep yöneltilmesi; dava, arabuluculuk veya geçerli tahkim yolunun ayrıca değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Denkleştirme talebi, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde müvekkile karşı ileri sürülmelidir. Acentelikte Denkleştirme Tazminatı ve Portföy Hakkı bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Acentelikte Denkleştirme Tazminatı ve Portföy Hakkı dosyasında tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Acentelik sona erdiğinde acente hangi yeni müşteriler ve devam eden ekonomik menfaat için denkleştirme isteyebilir; üst sınır ve hakkaniyet indirimi nasıl hesaplanır?

Denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. Genel TTK m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. Sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Acentelik Sözleşmesi ve Fesih Bildirimi Somut Olayın Hangi Unsurunu Kanıtlar?

Acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi, müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri, sözleşme öncesi ve sonrası ciro verileri birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Acentelikte denkleştirme tazminatı ve portföy hakkı bakımından ilk usul adımından sonra hangi işlemler yapılmalıdır?

İlişkinin acentelik veya benzer sürekli ilişki olarak nitelenmesi; sona erme sebebi ve kusurun belirlenmesi; yeni müşteri ile devam eden menfaat hesabı; üst sınır ve hakkaniyet düzeltmesi; bir yıllık sürede müvekkile talep yöneltilmesi; dava, arabuluculuk veya geçerli tahkim yolunun ayrıca değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Acentelikte Denkleştirme Tazminatı ve Portföy Hakkı Bakımından Kritik Tarihler Nasıl Belirlenir?

Denkleştirme talebi, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde müvekkile karşı ileri sürülmelidir. Somut uyuşmazlık bakımından özel başvuru, ön karar veya zorunlu idari yol bulunuyorsa genel dava süresinden önce tamamlanmalıdır. Somut dosyada tebliğ, öğrenme, elektronik gönderim ve işlem tarihleri resmi kayıtla doğrulanmalı; süre hesabı varsayıma bırakılmamalıdır.

Genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı talebi hangi vakıa ve delillerle somutlaştırılmalıdır?

Genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı, somut uyuşmazlık yönünden ölçülü geçici hukuki koruma, somut uyuşmazlıkta maddi sonucun ve parasal ferilerin belirlenmesi, somut uyuşmazlık bakımından hukuka aykırı işlemin veya kullanımın etkisinin giderilmesi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Acentelik sona erdiğinde acente hangi yeni müşteriler ve devam eden ekonomik menfaat için denkleştirme isteyebilir; üst sınır ve hakkaniyet indirimi nasıl hesaplanır” sorusu, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Denkleştirme klasik zarar tazminatı değildir. Genel TTK m.122 rejiminde devam eden müşteri menfaati, ücret kaybı ve hakkaniyet birlikte incelenir. Sigorta acenteliğinde ise öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel hükümde ücret kaybı ayrı bir talep koşulu olarak yer almaz.

Dosyanın ilk önceliği ilişkinin acentelik veya benzer sürekli ilişki olarak nitelenmesi, delil omurgası ise acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi ile müşteri listeleri ile ilk işlem tarihleri arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Denkleştirme talebi, sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde müvekkile karşı ileri sürülmelidir. Genel acentelikte TTK m.122, sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uyarınca denkleştirme tazminatı talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; denkleştirmeyi geçmiş dönem ödenmemiş komisyonlarının toplamı gibi hesaplamak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2021/5374, K. 2022/7179, 19.10.2022 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 03.11.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Müşteri çevresi ve önemli menfaatin ispatı acenteye, hakkaniyetsizlik veya indirim olgusunun ispatı müvekkile yüklenmiş; sigorta acentesi için ücret kaybı koşulu ayrılmıştır.
• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.122/4
• TBMM, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kabul metni, m.122/4 — alıntı yeri: Türk Ticaret Kanunu m.122/4
• 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu — m.23/16, 18
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.112, 125, 146
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.109, 190, 266-287; yalnız 31 Temmuz 2026 öncesi açılmış belirsiz alacak davaları için tarihsel m.107
• Ahmet Batuhan Oyal, “Hakkaniyete Uygunluk Koşulu Kapsamında Acentenin Denkleştirme Tazminatı Talebinin Doğmadığı veya Tazminat Miktarının Hakkaniyet Gereği Azaltılmasını Gerektiren Hâller”, Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2024, C. 21, S. 1, s. 185-255
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru