Acentenin Denkleştirme İstemi ve Hesap Yöntemi

Kapsam

Yeni müşteri ve mevcut müşteri geliştirme, devam eden menfaat, komisyon kaybı, marka etkisi, acentenin kusuru, fesih, rekabet yasağı, tek satıcılık ve üst sınır ele alınır. Genel TTK m.122 rejiminde denkleştirme, acentenin oluşturduğu ve sözleşme sonrasında müvekkilde kalan müşteri değeri ile ücret kaybının hakkaniyet içinde dengelenmesidir. Sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel düzenleme ücret kaybını ayrı bir koşul olarak aramaz. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi konusunda 3 Kasım 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Hukukî Sorunun Çerçevesi ve Ayrımlar

İncelemenin ilk ölçütü “müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir” kuralıdır. Genel TTK m.122 rejiminde acentenin bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi aranır; sigorta acenteliğinin özel hükmünde ücret kaybı ayrı koşul değildir. Ayrıca “ödeme olayın bütün koşulları, özellikle rekabet yasağı ve katkı payı gözetildiğinde hakkaniyete uygun olmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Acentenin Denkleştirme İstemi Ve Hesap Yöntemi bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.122/4

Doğrulanmış Kanun Alıntısı

“Denkleştirme isteminden önceden vazgeçilemez. Denkleştirme istem hakkının sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmesi gerekir.” — Alıntının yeri: TTK m.122/4

Bu alıntı, Mevzuat Bilgi Sistemi, Türk Ticaret Kanunu TTK m.122/4 resmî metni üzerinden 31.08.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Alıntı 31.08.2026 tarihli güncel metni gösterir; somut olayın tarihindeki düzenleme ve geçiş hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir.

Acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi kapsamında m.122/4 hükümleri acentelik, sona erme ve denkleştirme bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Sigortacılık Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu: m.23/16, 18

Acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi kapsamında m.23/16, 18 hükümleri sigorta acenteliğinde özel denkleştirme rejimi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.117-122

Acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi kapsamında m.117-122 hükümleri temerrüt ve faiz bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.219-224, 266-287

Acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi kapsamında m.219-224, 266-287 hükümleri ticari kayıtların ibrazı ve bilirkişi bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Ticaret Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Aşağıdaki doktrin görüşü bağlayıcı değildir; doğrulanmış bibliyografik kaydından, eserin bağlamı korunarak aktarılmıştır.

Burçak Yıldız: Acentenin Denkleştirme İstemi Hakkındaki Yargı Kararlarına İlişkin Bazı Değerlendirmeler

Yazar, TTK m.122 koşullarının ispat yükünü ve Yargıtay kararlarındaki hesap sorunlarını incelemektedir. Bu yaklaşım, somut uyuşmazlık içinde somut vakıa ve yürürlükteki hükümle birlikte değerlendirilmelidir.

“TTK m.122.1’de sayılan üç unsurun ilk ikisinin varlığını davacı acente ispatlamalıdır.” — Alıntının yeri: Öz

Acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi konusunda yararlanılan eser: Burçak Yıldız, “Acentenin Denkleştirme İstemi Hakkındaki Yargı Kararlarına İlişkin Bazı Değerlendirmeler”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, C. 13, S. 2, s. 534-548. Doğrulama tarihi: 31.08.2026.

Uygulanacak Ölçütler

Müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir. Bu ölçüt özellikle acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi üzerinden sınanır. Sona erme nedeninin denkleştirmeye engel olup olmadığının incelenmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, denkleştirmeyi doğrudan son yıl cirosuna eşitlemek ihtimalini güçlendirebilir.

Genel TTK m.122 rejiminde acentenin bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi aranır; sigorta acenteliğinin özel hükmünde ücret kaybı ayrı koşul değildir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden genel TTK m.122 rejiminde acentenin bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi aranır; sigorta acenteliğinin özel hükmünde ücret kaybı ayrı koşul değildir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Ödeme olayın bütün koşulları, özellikle rekabet yasağı ve katkı payı gözetildiğinde hakkaniyete uygun olmalıdır.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden ödeme olayın bütün koşulları, özellikle rekabet yasağı ve katkı payı gözetildiğinde hakkaniyete uygun olmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok yeni ve mevcut müşteri listeleri ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve müvekkilin devam eden menfaatini göstermemek savunması da ayrıca incelenmelidir.

Genel TTK m.122 rejiminde tutar, acentenin son beş yıllık yıllık ücret ve diğer ödemeler ortalamasını aşamaz.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden genel TTK m.122 rejiminde tutar, acentenin son beş yıllık yıllık ücret ve diğer ödemeler ortalamasını aşamaz. Bu ölçüt özellikle sözleşme sonrası devam eden siparişler üzerinden sınanır. Acentenin komisyon kaybı ve hakkaniyet indirimi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, bir yıllık süreyi kaçırmak ihtimalini güçlendirebilir.

İspat Planı ve Deliller

Acentelik Sözleşmesi ve Fesih Bildirimi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi” kaydı, “Müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Müşteri Bazlı Satış ve Komisyon Kayıtları.

Bu delil öncelikle “genel ttk m.122 rejiminde acentenin bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi aranır; sigorta acenteliğinin özel hükmünde ücret kaybı ayrı koşul değildir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Yeni ve Mevcut Müşteri Listeleri.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden yeni ve mevcut müşteri listeleri” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken yeni ve mevcut müşteri listeleri ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Sözleşme Sonrası Devam Eden Siparişler.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden sözleşme sonrası devam eden siparişler” kaydı, “Genel TTK m.122 rejiminde tutar, acentenin son beş yıllık yıllık ücret ve diğer ödemeler ortalamasını aşamaz” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Pazarlama Gideri ve Marka Katkısı Verileri.

Bu delil öncelikle “müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden pazarlama gideri ve marka katkısı verileri” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Görevli Merci ve Başvuru Sırası

Sona Erme Nedeninin Denkleştirmeye Engel Olup Olmadığının İncelenmesi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden sona erme nedeninin denkleştirmeye engel olup olmadığının incelenmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi dosyaya alınmalı ve denkleştirme bedeli talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Acentenin Kazandırdığı Müşteri Çevresinin Ayrılması.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden acentenin kazandırdığı müşteri çevresinin ayrılması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Müvekkilin Gelecekteki Menfaatinin Projeksiyonu.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden müvekkilin gelecekteki menfaatinin projeksiyonu” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik yeni ve mevcut müşteri listeleri, faiz talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Acentenin Komisyon Kaybı ve Hakkaniyet İndirimi.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden acentenin komisyon kaybı ve hakkaniyet indirimi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Sözleşme sonrası devam eden siparişler dosyaya alınmalı ve hesap ve bilgi verme talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Kanuni Üst Sınırla Karşılaştırma.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; pazarlama gideri ve marka katkısı verileri ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden kanuni üst sınırla karşılaştırma” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve para istemi nedeniyle dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bir yıllık ileri sürme süresi özellikle korunmalıdır.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve para istemi nedeniyle dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bir yıllık ileri sürme süresi özellikle korunmalıdır” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi, denkleştirme bedeli talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Sürelerin Hesabı

Denkleştirme İstemi Sözleşme İlişkisinin Sona Ermesinden İtibaren Bir Yıl İçinde İleri Sürülmelidir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden denkleştirme istemi sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Fesih ve Müşteri Devri Tarihleri Yazılı Olarak Sabitlenmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden fesih ve müşteri devri tarihleri yazılı olarak sabitlenmelidir” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Acentenin kazandırdığı müşteri çevresinin ayrılması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Defter ve Elektronik Satış Kayıtları Saklama Süresi Dolmadan İbrazı İstenmelidir.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden defter ve elektronik satış kayıtları saklama süresi dolmadan ibrazı istenmelidir” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

Talep Sonucunun Kurulması

Denkleştirme Bedeli.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden denkleştirme bedeli” talebi, “Müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir” koşuluyla ve acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Ödenmemiş Komisyon.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden ödenmemiş komisyon olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları, temel ölçüt ise “genel ttk m.122 rejiminde acentenin bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi aranır; sigorta acenteliğinin özel hükmünde ücret kaybı ayrı koşul değildir” olacaktır.

Faiz.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden faiz” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Yeni ve mevcut müşteri listeleri bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Hesap ve Bilgi Verme.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden hesap ve bilgi verme” talebi, “Genel TTK m.122 rejiminde tutar, acentenin son beş yıllık yıllık ücret ve diğer ödemeler ortalamasını aşamaz” koşuluyla ve sözleşme sonrası devam eden siparişler deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Rekabet Yasağı Bedeliyle Mahsup.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden rekabet yasağı bedeliyle mahsup olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil pazarlama gideri ve marka katkısı verileri, temel ölçüt ise “müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir” olacaktır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/13003, K. 2017/1215, 01.03.2017 — Resmî Tam Metin ve Doğrulanmış Alıntı

Doğrulanmış Karar Alıntısı

“istenebilecek tazminat miktarının TTK m. 122/2 uyarınca son beş yılda alınan yıllık komisyon ve varsa diğer ödemelerin ortalamasını aşmayacağı” — Alıntının yeri: Yargıtay11HDnin kendi somut değerlendirmesi; 2 numaralı gerekçe son Somut olayda... paragrafı; SONUÇ bozma ve diğer ret ayrımı

Alıntı, resmî tam metin üzerinden 03.11.2026 tarihinde doğrulanmıştır. Kararın sonucu: Denkleştirme ret gerekçesi nedeniyle oybirliğiyle bozma; diğer temyiz itirazlarının reddi.

Acentenin denkleştirme istemi ve hesap yöntemi bağlamında resmî karar kaynağı üzerinden doğrulanan hukuki ilke şöyle özetlenebilir: Denkleştirmede işletmenin kar/zararıyla komisyon üst sınırını ayırır ve yeni hesap değerlendirmesini doğrudan gerektirir. Bu özet doğrudan alıntı değildir; yukarıdaki kısa pasaj karar metninden kelimesi kelimesine alınmıştır. Karar, maddi olayı ve sonucu ile birlikte okunmalıdır.

Somut olayla benzerlik: Denkleştirmede işletmenin kar/zararıyla komisyon üst sınırını ayırır ve yeni hesap değerlendirmesini doğrudan gerektirir.

Kararın uygulanma sınırı: Son beş yıllık ortalama tavan olup doğrudan hükmedilecek tutar değildir; diğerTTK 122 koşulları da bulunmalıdır.

Karşı Görüşler ve Ret Riskleri

Denkleştirmeyi Doğrudan Son Yıl Cirosuna Eşitlemek.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden denkleştirmeyi doğrudan son yıl cirosuna eşitlemek” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Sona erme nedeninin denkleştirmeye engel olup olmadığının incelenmesi aşamasında acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Yeni Müşteri Katkısını Ayırmamak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden yeni müşteri katkısını ayırmamak”. Bu savunmaya verilecek cevap, müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları delili ve “Genel TTK m.122 rejiminde acentenin bu müşterilerle yapılacak işlerden doğacak ücret hakkını kaybetmesi aranır; sigorta acenteliğinin özel hükmünde ücret kaybı ayrı koşul değildir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Müvekkilin Devam Eden Menfaatini Göstermemek.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden müvekkilin devam eden menfaatini göstermemek” riski gerçekleşirse faiz talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Bir Yıllık Süreyi Kaçırmak.

“Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden bir yıllık süreyi kaçırmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Acentenin komisyon kaybı ve hakkaniyet indirimi aşamasında sözleşme sonrası devam eden siparişler kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Üst Sınırı Otomatik Ödeme Tutarı Saymak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2015/13003, K. 2017/1215 yönünden üst sınırı otomatik ödeme tutarı saymak”. Bu savunmaya verilecek cevap, pazarlama gideri ve marka katkısı verileri delili ve “Müvekkil acentenin kazandırdığı yeni müşterilerden sözleşme sonrasında önemli menfaat sağlamaya devam etmelidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi
• müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları
• yeni ve mevcut müşteri listeleri
• sözleşme sonrası devam eden siparişler
• pazarlama gideri ve marka katkısı verileri

• sona erme nedeninin denkleştirmeye engel olup olmadığının incelenmesi
• acentenin kazandırdığı müşteri çevresinin ayrılması
• müvekkilin gelecekteki menfaatinin projeksiyonu
• acentenin komisyon kaybı ve hakkaniyet indirimi
• kanuni üst sınırla karşılaştırma
• Asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve para istemi nedeniyle dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bir yıllık ileri sürme süresi özellikle korunmalıdır.

• Süre çizelgesinde Denkleştirme istemi sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Fesih ve müşteri devri tarihleri yazılı olarak sabitlenmelidir. Defter ve elektronik satış kayıtları saklama süresi dolmadan ibrazı istenmelidir.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Acentelik sona erdiğinde müvekkilin acentenin oluşturduğu müşteri çevresinden önemli yarar sağlamaya devam etmesi hangi koşullarda denkleştirme borcu doğurur ve tutar nasıl hesaplanır?

Genel TTK m.122 rejiminde denkleştirme, acentenin oluşturduğu ve sözleşme sonrasında müvekkilde kalan müşteri değeri ile ücret kaybının hakkaniyet içinde dengelenmesidir. Sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel düzenleme ücret kaybını ayrı bir koşul olarak aramaz. Dosyanın ilk işleminde görev, süre ve delil koruma planı kurulmalı; acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi ise mümkünse doğrudan düzenleyen kurum veya özgün kaynaktan alınmalıdır.

Acentelik Sözleşmesi ve Fesih Bildirimi Tek Başına Yeterli Midir?

Acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi, müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları, yeni ve mevcut müşteri listeleri birlikte okunmalıdır. Her kayıt yalnız bağlantılı olduğu çekişmeli vakıa bakımından kullanılır; düzenleyeni, tarihi ve bütünlüğü ayrıca denetlenir.

Acentenin Denkleştirme İstemi ve Hesap Yöntemi Bakımından İlk Usul Adımı Neden Önemlidir?

Sona erme nedeninin denkleştirmeye engel olup olmadığının incelenmesi; acentenin kazandırdığı müşteri çevresinin ayrılması; müvekkilin gelecekteki menfaatinin projeksiyonu; acentenin komisyon kaybı ve hakkaniyet indirimi; kanuni üst sınırla karşılaştırma; Asliye ticaret mahkemesi görevlidir ve para istemi nedeniyle dava şartı arabuluculuk uygulanır. Bir yıllık ileri sürme süresi özellikle korunmalıdır. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Acentenin Denkleştirme İstemi ve Hesap Yöntemi Bakımından Tebliğ ve Öğrenme Kayıtları Nasıl Tutulmalıdır?

Denkleştirme istemi sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Fesih ve müşteri devri tarihleri yazılı olarak sabitlenmelidir. Defter ve elektronik satış kayıtları saklama süresi dolmadan ibrazı istenmelidir.

Denkleştirme Bedeli Hangi Delillere Dayanmalıdır?

Denkleştirme bedeli, ödenmemiş komisyon, faiz, hesap ve bilgi verme, rekabet yasağı bedeliyle mahsup somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Acentelik sona erdiğinde müvekkilin acentenin oluşturduğu müşteri çevresinden önemli yarar sağlamaya devam etmesi hangi koşullarda denkleştirme borcu doğurur ve tutar nasıl hesaplanır” sorusu, 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu, 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Genel TTK m.122 rejiminde denkleştirme, acentenin oluşturduğu ve sözleşme sonrasında müvekkilde kalan müşteri değeri ile ücret kaybının hakkaniyet içinde dengelenmesidir. Sigorta acenteliğinde öncelikle 5684 sayılı Kanun m.23/16 uygulanır; bu özel düzenleme ücret kaybını ayrı bir koşul olarak aramaz.

Dosyanın ilk önceliği sona erme nedeninin denkleştirmeye engel olup olmadığının incelenmesi, delil omurgası ise acentelik sözleşmesi ve fesih bildirimi ile müşteri bazlı satış ve komisyon kayıtları arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Denkleştirme istemi sözleşme ilişkisinin sona ermesinden itibaren bir yıl içinde ileri sürülmelidir. Denkleştirme bedeli talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; denkleştirmeyi doğrudan son yıl cirosuna eşitlemek riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2015/13003, K. 2017/1215, 01.03.2017 — resmî tam metin ve doğrulanmış alıntı — künye, karar sonucu ve kısa alıntı 03.11.2026 tarihinde resmî tam metinden doğrulandı; araştırma ölçütü: Denkleştirmede işletmenin kar/zararıyla komisyon üst sınırını ayırır ve yeni hesap değerlendirmesini doğrudan gerektirir.
• 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.122/4
• 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu — m.23/16, 18
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.117-122
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.219-224, 266-287
• Burçak Yıldız, “Acentenin Denkleştirme İstemi Hakkındaki Yargı Kararlarına İlişkin Bazı Değerlendirmeler”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, C. 13, S. 2, s. 534-548
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru