Aynı Yataktan Beslenen Komşu Su Kaynaklarının Paylaştırılması

Kapsam

Ayrı parsellere çıkan iki su kaynağı, yer altında aynı ana kaynaktan beslenebilir. Böyle bir durumda yalnız kendi parselimdeki suyu kullanırım yaklaşımı bütün hukuki ilişkiyi açıklamaz. TMK m.759, farklı maliklere ait komşu kaynakların ortak ana kaynaktan beslenmesi halinde birlikte tutulmasını ve suyun önceki yararlanma oranında dağıtılmasını isteme imkanı verir. Ortak tesisin masrafı da yararlanma oranına bağlıdır. Bu düzenin uygulanabilmesi için hem teknik bağlantı hem geçmiş yararlanma belirlenmelidir.

Yazı, mevcut komşu kaynaklar arasında bu ortaklık ilişkisini ele alır. Yeraltı suyundan kuyu açarak yararlanma izni, yeni bir kaynak irtifakı kurulması, belediye su aboneliği ve su kirliliğinden doğan idari yaptırım ayrı konulardır. TMK m.756 uyarınca yeraltı sularında kamu yararı ve özel kanun hükümleri saklıdır. Arazinin maliki olmak, altındaki bütün yeraltı suyu üzerinde sınırsız özel mülkiyet yetkisi vermez.

Ortak Ana Kaynak Nasıl Belirlenir?

TMK m.759'un ilk koşulu, farklı maliklere ait komşu kaynakların aynı ana kaynaktan beslenmesidir. Yalnız kaynakların birbirine yakın olması bu koşulu ispatlamaz. Jeolojik yapı, suyun çıkış noktaları, kotlar, debi değişimleri ve gerektiğinde uygun hidrojeolojik inceleme birlikte değerlendirilir. Bir kaynakta yapılan işin diğerindeki akışı etkileyip etkilemediği de önemlidir. Fakat bütün akış değişikliklerinin tek nedeni komşunun müdahalesi sayılmamalıdır.

Yağış, kuraklık, mevsim ve çevredeki başka kullanımlar ölçüm sonucunu etkileyebilir. Tek günlük yüksek debi ölçümüyle kalıcı bir hidrolik düzen kurulması bu nedenle sakıncalıdır. Teknik rapor, hangi tarihte hangi yöntemle veri toplandığını ve belirsizlikleri göstermelidir. Bilirkişiden yalnız mevcut litre değerini yazması değil ortak ana kaynak iddiasına hangi bulgularla ulaştığını açıklaması istenir. Hukuki paylaşım oranı ise yalnız teknik bağlantının varlığından çıkarılamaz.

Önceki Yararlanma Oranının Önemi

Kanun suyun hak sahiplerine o zamana kadarki yararlanmaları oranında dağıtılmasını esas alır. Bu oran her durumda parsellerin yüzölçümüyle, malik sayısıyla veya bugünkü ihtiyaçla aynı değildir. Geçmiş sulama düzeni, hayvan veya işletme kullanım kayıtları, eski tesis kapasitesi, anlaşmalar ve tanık bilgisi birlikte incelenebilir. Kaynağın belli dönemde hiç kullanılmamış olması da nedenleri görülmeden bütün hakkın kaybedildiği şeklinde yorumlanmamalıdır.

Önceki yararlanmanın hangi döneme göre tespit edileceği somut uyuşmazlıkta gerekçelendirilir. Yakın zamanda tek taraflı artırılan kullanımın bütün geçmiş düzeni temsil ettiği varsayılmaz. Mevsimlik tarımda yalnız kış aylarının tüketimini karşılaştırmak da yanıltıcı olabilir. Taraflar kullandıkları su miktarını ve kullanım amacını mümkün olduğunca aynı zaman dilimleri üzerinden sunmalıdır. Belgelenemeyen geçmiş için kesin sayısal oran varmış gibi beyanda bulunmak yerine delil ve inceleme ihtiyacı açıkça belirtilir.

Birlikte Tutma ve Tesis Projesi

Birlikte tutma istemi, yalnız bütün su bana verilsin şeklinde kurulamaz. Kaynakların hangi teknik tesisle birleştirileceği, suyun hangi çıkışlardan dağıtılacağı ve ölçümün nasıl denetleneceği anlaşılmalıdır. Projede bakım, ulaşım, arıza ve ölçüm imkanı da gösterilir. Aksi halde oran belirlenmiş olsa bile uygulanabilir bir dağıtım kurulamayabilir. Mahkemeden istenen sonuç, tarafların fiilen yerine getirebileceği açıklıkta olmalıdır.

Ortak tesis, özel izin ve kamu düzeni gerekliliklerinden muaf değildir. Kazı, yapı, koruma alanı veya özel su rejimi bakımından gereken izinler ayrıca araştırılır. Bir malik özel hukukta paylaştırma isteme hakkına sahip diye kamu makamının görev alanındaki koşullar ortadan kalkmaz. Teknik çözümün yasal olarak uygulanabilirliği, bedelin ve gider paylaşımının belirlenmesi kadar önem taşır. Gerekli kurum görüşleri belirsiz bırakılırsa kararın uygulanması aşamasında yeni uyuşmazlık çıkabilir.

Ortak Tesis Gideri Nasıl Paylaşılır?

TMK m.759, ortak tesis masraflarını yararlanma oranına bağlar. Bu nedenle iki malik bulunması masrafın mutlaka yarı yarıya bölüneceği anlamına gelmez. İlk kurulum bedeli ile sonradan yapılan gereksiz genişletme veya bir malikin kişisel ihtiyacını karşılayan ek hat ayrı hesaplanmalıdır. Proje, fatura ve teknik gereklilik olmadan yüksek görünen bütün harcamaların diğer malike aktarılması doğru bir hesap yöntemi değildir.

Sözleşme yapılabiliyorsa maliyet kalemleri, ödeme tarihi, ölçüm cihazına erişim ve bakım kararının alınma biçimi açıkça yazılmalıdır. Gelecekteki arıza gideri konusunda da aynı yararlanma oranının neden kullanılacağı veya hangi ayrı düzenin kabul edildiği gösterilir. Taraflardan birinin peşin ödediği bedel, diğerinin borcunu kendiliğinden tartışmasız hale getirmez. Hangi işin ortak tesis için zorunlu olduğu ve kim tarafından onaylandığı ortaya konulmalıdır.

Bir Malik Karşı Çıkarsa

Kanun, birlikte tutmaya karşı çıkılması halinde her hak sahibinin kendi kaynağındaki suyu tutup akıtmak için gerekli işleri yapabilmesine ilişkin özel sonuç düzenler. Bu işler diğer kaynaklarda azalmaya yol açsa bile kanuni koşullar içinde ayrıca değerlendirilir. Ancak hüküm, komşunun kaynağını kasten tahrip etmek veya bütün yatağı başka yöne çevirmek için sınırsız yetki vermez. Yapılan işin kendi kaynağı için gerekli olduğu teknik olarak açıklanmalıdır.

Bu işler sonunda kaynağa gelen su miktarı çoğalırsa kanun çoğalma oranında bedel yükümlülüğü öngörür. Dolayısıyla karşı çıkan malik bulundu diye her çalışma ücretsiz ve sonuçsuz değildir. Önceki debiyle iş sonrası debi aynı mevsim ve yöntem çerçevesinde karşılaştırılmalıdır. TMK m.757–758'deki kaynağa zarar verilmesi ve eski hale getirme hükümleriyle m.759'daki özel düzenin sınırları somut olayda birlikte incelenir; bütün zarar iddiaları tek kalemde reddedilmez.

Görev, Yetki ve Arabuluculuk

Özel görev kuralı gerektiren farklı bir hukuki ilişki yoksa bu özel hukuk uyuşmazlığında HMK m.2 uyarınca asliye hukuk mahkemesinin görevi dikkate alınır. Kaynak ve taşınmaz üzerindeki haklara ilişkin istemlerde m.12 kapsamında taşınmazın bulunduğu yer yetkisi değerlendirilir. İstenen sonuç yalnız geçmiş bir masraf alacağı ise dava türü ve yetki buna göre ayrıca incelenmelidir. Bir kamu makamından alınacak su izni ise aynı özel hukuk davasının konusu gibi gösterilmez.

6325 sayılı Kanun m.18/B'deki komşu hakkından doğan uyuşmazlıklar düzeni bakımından, somut su paylaşımı talebinin niteliği belirlenmelidir. Sırf davalı komşu parselin maliki diye her su uyuşmazlığının aynı dava şartına tabi olduğu varsayılmaz. Arabuluculuk gerekiyorsa dava açılmadan önce tamamlanır. Süreçte ortak teknik proje, ölçüm yöntemi ve geçmiş kullanım verileri görüşülebilir; tarafların kendi başına tasarruf edemeyeceği kamu hukuku izinleri özel anlaşmayla verilmiş sayılmaz.

Süre ve Geçici Koruma

TMK m.759, bütün paylaşım istemleri için sabit bir haftalık veya bir aylık başvuru süresi koymaz. Devam eden ayni hak düzeniyle daha önce ödenmiş tesis gideri ya da doğmuş zarar alacağının süreleri aynı kabul edilmemelidir. Her parasal kalemde talebin hukuki nedeni ve muacceliyet tarihi ayrı belirlenir. Uzun süredir akan suyun bulunması, bugün yapılan müdahaleye karşı delil toplamayı ertelemeyi güvenli hale getirmez.

Kaynak yatağı değiştirilecek veya borular sökülecekse HMK m.400–406 kapsamında delil tespiti için hukuki yarar açıklanabilir. Suya erişimin ciddi biçimde kesilmesi halinde m.389 ve devamındaki geçici koruma koşulları ayrıca değerlendirilir. Tedbir istenirken ölçüm düzenini koruyan, iki tarafın asgari kullanımını gözeten uygulanabilir seçenekler gösterilmelidir. Sonucu peşinen kesinleştiren geniş bir istem yerine mevcut tehlikeyle bağlantılı ve denetlenebilir koruma önerilir.

Deliller ve Uygulama Senaryosu

Tapu kayıtları, kaynakların koordinatları, eski sulama çizelgeleri, fotoğraflar, tesis planı, debi raporları, elektrik tüketimiyle desteklenen pompa kayıtları ve önceki anlaşmalar kullanılabilir. Ancak pompanın elektrik tüketimi tek başına kullanılan suyu tam göstermez; kapasite ve çalışma koşulları da gerekir. Ölçümler farklı cihazlarla yapılmışsa bu fark açıklanmalıdır. Elde edilen teknik veriler, HMK m.190'daki ispat yükü ve m.266 kapsamındaki uzman incelemesiyle birlikte değerlendirilir.

İki parseldeki kaynaklar ilkbaharda eşit debi veriyor; eski sulama kayıtları bir malikin yıllardır daha az kullandığını gösteriyor olsun. Ortak tesis kurulurken yalnız o günkü eşit akışla yarı yarıya pay belirlenmez. Önce ana kaynak bağlantısı ve geçmiş yararlanma araştırılır. Önerilen ölçüm hattının her iki parsele etkisi hesaplanır. Gider paylaşımı da belirlenen yararlanmayla ilişkilendirilir. Taraflardan birinin karşı çıkması halinde yapılabilecek bireysel işin gerekliliği ve su artışı ayrıca incelenir.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Komşu Olmak Aynı Ana Kaynaktan Beslenmeyi Kanıtlar Mı?

Hayır. Hidrojeolojik bağlantı teknik bulgularla gösterilmelidir.

İki Malik Masrafı Her Zaman Yarı Yarıya Mı Öder?

Kanun yararlanma oranını esas alır; malik sayısı tek başına yeterli değildir.

Bu Hüküm Yeni Bir Kuyu Açma İzni Verir Mi?

Vermez. Yeraltı suyu ve diğer özel izin düzenlemeleri ayrıca uygulanır.

Sonuç

Komşu kaynakların paylaştırılmasında teknik ortaklık ile hukuki yararlanma oranı birbirinden ayrılmalıdır. İyi hazırlanmış dosya, yalnız bugünkü debiyi değil geçmiş kullanımı, uygulanabilir tesisi ve masrafın nedenini de gösterir. Bu özel düzen yeni kaynak irtifakı, zorunlu su veya idari kuyu izninin yerine geçmez; her istem doğru hukuki çerçevede kurulmalıdır.

İlgili İncelemeler

Mevcut komşu kaynakların ortak yönetiminden farklı olarak başkasının kaynağında yeni ayni hak kurulması hakkında Kaynak Hakkının Kurulması ve Tapuya Tescili yazılarını ayrıca okuyabilirsiniz. Bu bağlantılar ilgili hukuki ayrımı tamamlar; bu yazıdaki özel hükmün yerine başka bir usul veya sözleşme rejimi uygulanması anlamına gelmez.

Kaynakça

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, m.756–761.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.2, 12, 190, 266 ve 389–406.
• 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m.18/A ve 18/B.

Kaynak ve mevzuat gözden geçirme tarihi: 7 Kasım 2026. Metinde herhangi bir debi, pay veya mühendislik sonucu doğrulanmış gerçek veri gibi sunulmamıştır.