Kapsam
İnceleme; ticari menfaatin kapsamını, reklam açıklamasının görünürlüğünü, hikâye-video-canlı yayın uygulamasını, deneyim ve sağlık iddialarını, çocuklara yönelik içeriği, marka-ajans-influencer sorumluluğunu, delil ve yaptırımları ele alır.
Kısa Cevap
Influencer para, ücretsiz ürün, indirim veya başka menfaat karşılığında içerik yayımlıyorsa ticari ilişki ilk bakışta anlaşılmalıdır. Belirsiz etiket, yalnız marka adı veya açıklamanın sonunda gizlenen ifade reklamı şeffaf kılmaz.
Ticari İlişki Ne Zaman Vardır?
Nakit ödeme yanında hediye ürün, seyahat, komisyon bağlantısı, indirim kodu veya gelecekteki iş vaadi içerikle bağlantılı menfaattir. Influencer ürünü gerçekten sevse bile bu ilişkiyi açıklama yükümlülüğü ortadan kalkmaz.
Açıklamanın Görünür Olması
Reklam ibaresi içeriği görmeden veya bağlantıya tıklamadan anlaşılmalı; küçük punto, renk içinde kaybolan yazı ve çok sayıdaki etiket arasına saklama kullanılmamalıdır. Hedef kitlenin dili ve platformun gösterim biçimi dikkate alınır.
Formatlara Göre Açıklama
Hikâyede her bağımsız paylaşımda okunabilir süre; videoda hem sözlü veya görsel erken açıklama; canlı yayında yeni katılanların da anlayacağı tekrar gerekebilir. Profil biyografisindeki genel 'iş birlikleri' notu her içeriği açıklamaz.
Gerçek Deneyim ve İspat
Kullanılmamış ürünü kullanmış gibi anlatmak, filtreyle sonucu değiştirmek veya bilimsel dayanak olmadan kesin başarı vaat etmek yanıltıcıdır. Sağlık, finans ve çevresel iddialar daha yüksek doğrulama gerektirir; kişisel deneyim genel sonuç gibi sunulamaz.
Çocuklar ve Hassas Kitle
Çocuk influencer veya çocuk izleyici söz konusuysa reklam ile eğlence ayrımı daha açık kurulmalıdır. Satın alma baskısı, ebeveyni ikna çağrısı, uygunsuz ürün ve çocuğun kişisel verisinin ticari kullanımı ayrıca sınırlandırılır.
Sorumluluk Zinciri
Marka kampanya mesajını ve kanıtları; ajans brifi ve denetimi; influencer ise açıklama ve kendi beyanını kontrol eder. Sözleşmede bütün sorumluluğun tek tarafa yüklenmesi tüketici ve kamu makamlarına karşı diğerlerinin fiilî rolünü silmez.
Delil Planı ve İspat Yükü
İçeriğin yayınlandığı biçimi, tarih ve görüntülenmeyi gösteren kayıt ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
İçeriğin Yayınlandığı Biçimi, Tarih ve Görüntülenmeyi Gösteren Kayıt
İçeriğin yayınlandığı biçimi, tarih ve görüntülenmeyi gösteren kayıt, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Marka-ajans-influencer sözleşmesi, ürün gönderimi ve ödeme ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Marka-Ajans-İnfluencer Sözleşmesi, Ürün Gönderimi ve Ödeme
Marka-ajans-influencer sözleşmesi, ürün gönderimi ve ödeme bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, brif, iddia dayanakları, indirim kodu ve satış ortaklığı verileri ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Brif, İddia Dayanakları, İndirim Kodu ve Satış Ortaklığı Verileri
Brif, iddia dayanakları, indirim kodu ve satış ortaklığı verileri, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
İçeriğin yayınlandığı biçimi, tarih ve görüntülenmeyi gösteren kayıt aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- İçeriğin yayınlandığı biçimi, tarih ve görüntülenmeyi gösteren kayıt
- Marka-ajans-influencer sözleşmesi, ürün gönderimi ve ödeme
- Brif, iddia dayanakları, indirim kodu ve satış ortaklığı verileri
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “geçici hikâye veya canlı yayın ekran kaydıyla, açıklamanın içerik içinde nerede göründüğü korunur” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Geçici Hikâye veya Canlı Yayın Ekran Kaydıyla, Açıklamanın İçerik İçinde Nerede Göründüğü Korunur
Bu aşamada geçici hikâye veya canlı yayın ekran kaydıyla, açıklamanın içerik içinde nerede göründüğü korunur. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Geçici hikâye veya canlı yayın ekran kaydıyla, açıklamanın içerik içinde nerede göründüğü korunur” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Şikâyette Yalnız Reklam Etiketi Değil Yanıltıcı İddia, Ticari Menfaat ve Sorumlu Taraflar Ayrı Belirtilir
İkinci adımda “şikâyette yalnız reklam etiketi değil yanıltıcı iddia, ticari menfaat ve sorumlu taraflar ayrı belirtilir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Şikâyette yalnız reklam etiketi değil yanıltıcı iddia, ticari menfaat ve sorumlu taraflar ayrı belirtilir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Geçici hikâye veya canlı yayın ekran kaydıyla, açıklamanın içerik içinde nerede göründüğü korunur.
- Şikâyette yalnız reklam etiketi değil yanıltıcı iddia, ticari menfaat ve sorumlu taraflar ayrı belirtilir.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Yayın, düzenleme, kaldırma, kampanya ve satın alma tarihleri belgelenir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Yayın, düzenleme, kaldırma, kampanya ve satın alma tarihleri belgelenir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
Kısa ömürlü kampanyada delil ve durdurma başvurusu geciktirilmez; tüketici ve tazminat süreleri ayrıca izlenir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“Kısa ömürlü kampanyada delil ve durdurma başvurusu geciktirilmez; tüketici ve tazminat süreleri ayrıca izlenir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Gizli veya yanıltıcı reklamın durdurulması ve açık düzeltme yayımlanması ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Gizli veya Yanıltıcı Reklamın Durdurulması ve Açık Düzeltme Yayımlanması
Gizli veya yanıltıcı reklamın durdurulması ve açık düzeltme yayımlanması talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Reklama güvenen tüketicinin sözleşmesel hakları ve kanıtlanan zararının tazmini ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Reklama Güvenen Tüketicinin Sözleşmesel Hakları ve Kanıtlanan Zararının Tazmini
Reklama güvenen tüketicinin sözleşmesel hakları ve kanıtlanan zararının tazmini isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, gizli veya yanıltıcı reklamın durdurulması ve açık düzeltme yayımlanması talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Gizli veya yanıltıcı reklamın durdurulması ve açık düzeltme yayımlanması
- Reklama güvenen tüketicinin sözleşmesel hakları ve kanıtlanan zararının tazmini
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Ürün Hediye Geldiyse Reklam Sayılır Mı?
İçerikle bağlantılı hediye bir menfaattir; marka beklentisi ve ilişkinin açıklanması gerekir.
Markayı Etiketlemek Yeterli Mi?
Hayır. Etiket ticari ilişkiyi açıkça göstermeyebilir; anlaşılır reklam veya iş birliği ifadesi gerekir.
Kendi Gerçek Görüşümü Söylüyorsam Açıklama Gerekir Mi?
Evet. Görüşün samimi olması aradaki maddi ilişkiyi açıklama yükümlülüğünü kaldırmaz.
Sadece İnfluencer Mı Ceza Alır?
Marka ve ajans da kampanyadaki kontrol ve katkıları ölçüsünde sorumlu olabilir.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — m.61/4
“Her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak örtülü reklam yapılması yasaktır.” — Alıntının yeri: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun m.61/4, son cümle.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kabul metni, m.61/4 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Ürün hediyesi, komisyon, indirim kodu veya ücret varsa açıklama paylaşımın başında ve kullanılan mecraya uygun görünürlükte yapılmalı; sözleşme, brief, ödeme ve yayın ekranı denetim için saklanmalıdır.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Gülenda Atay: Örtülü ‘ınfluencer’ Reklamlarının İdari Denetimi
Influencer reklamında belirleyici olan paylaşımın biçimi değil, reklam verenle ekonomik ilişkinin tüketicinin ilk bakışta anlayabileceği açıklıkta gösterilmesidir; reklam veren, etkileyici ve mecra sorumlulukları ayrıştırılır.
“Özellikle bu tür reklamların tüketici tarafından anlaşılır ve algılanabilir olması gerekmektedir.” — Alıntının yeri: Öz, ikinci paragraf.
Künye: Gülenda Atay, “Örtülü ‘Influencer’ Reklamlarının İdari Denetimi”, İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2023, C. 10, S. 1, s. 209-236. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Ticaret Bakanlığı Reklam Kurulu Kurul, E. Dosya No: 2024/6137, K. 354 Sayılı Toplantı Kararı, 13.02.2025
“paylaşımlarda övücü, tanıtıcı ve yönlendirici ifadelere yer verilirken herhangi bir reklam ya da iş birliği ibaresine yer verilmediği” — Alıntının yeri: 354 sayılı toplantı basın bülteni, sıra 179, Dosya No 2024/6137, Değerlendirme/Karar, PDF s.243.
Kararın sonucu: Seçil Kaygun'un Instagram paylaşımlarında markalara yönlendirme yapılmasına rağmen reklam veya iş birliği açıklaması bulunmaması nedeniyle paylaşımları durdurma cezası verildi. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Etkileyicinin ürün ve işletme hesaplarını etiketleyip övücü ve yönlendirici ifadeler kullanmasına rağmen ticari niteliği açıkça belirtmemesi, gizli ticari iletişim ve influencer reklamı sorununu doğrudan karşılar.
Kararın uygulanma sınırı: Karar, belirli paylaşımlardaki etiketleme, süreklilik ve reklam olmadığını söyleyen ifadeler üzerinden verilmiştir; salt kişisel deneyim aktarımı veya açık ve görünür reklam açıklaması bulunan içerik aynı sonucu doğurmayabilir.
Kaynakça
- Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.