Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi

Kapsam

Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi yönünden başvuru yollarının tüketilmesi, nihai karar ve tebliğ, başvuru süresi, kabul edilebilirlik, ihlal iddiasının temellendirilmesi, giderim ve varsa istisnai geçici tedbir koşulları birlikte ele alınır. Taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, uluslararası yetki sözleşmesi ve türk mahkemelerinin yetkisi konusunda 5 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Başvurunun Konusu ve Korunan Temel Hak

İncelemenin ilk ölçütü “taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir” kuralıdır. Yabancı mahkeme kaydı Türk mahkemesinin yetkisini her durumda kesin olarak kaldırmaz; münhasır yetki, zayıf tarafı koruyan görev-yetki kuralları, seçilen mahkemenin davayı görmemesi ve davalının esasa girmesi sonucu değiştirebilir. Ayrıca “ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun: m.40-48

Uluslararası yetki sözleşmesi ve türk mahkemelerinin yetkisi kapsamında m.40-48 hükümleri milletlerarası yetki, yetki anlaşması ve özel kurallar bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.17-19 ve 116-117

Uluslararası yetki sözleşmesi ve türk mahkemelerinin yetkisi kapsamında m.17-19 ve 116-117 hükümleri yetki sözleşmesi ve ilk itiraz bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m.36 ve 37

Uluslararası yetki sözleşmesi ve türk mahkemelerinin yetkisi kapsamında m.36 ve 37 hükümleri mahkemeye erişim ve kanuni hakim bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Kabul Edilebilirlik ve İhlal Ölçütleri

Taraflar Yabancılık Unsuru Taşıyan ve Münhasır Yetkiye Girmeyen Borç İlişkisinde Belirli Bir Yabancı Devlet Mahkemesini Yetkili Kılabilir; Yazılı veya İspatlanabilir Kayıt, Belirlenebilir Mahkeme, Uyuşmazlığın Niteliği ve Davalının İtiraz Zamanı Belirleyicidir.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Yargıtay uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları yönünden taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Yabancı Mahkeme Kaydı Türk Mahkemesinin Yetkisini Her Durumda Kesin Olarak Kaldırmaz; Münhasır Yetki, Zayıf Tarafı Koruyan Görev-Yetki Kuralları, Seçilen Mahkemenin Davayı Görmemesi ve Davalının Esasa Girmesi Sonucu Değiştirebilir.

“Anayasa Mahkemesi uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması yönünden yabancı mahkeme kaydı Türk mahkemesinin yetkisini her durumda kesin olarak kaldırmaz; münhasır yetki, zayıf tarafı koruyan görev-yetki kuralları, seçilen mahkemenin davayı görmemesi ve davalının esasa girmesi sonucu değiştirebilir” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Ana Sözleşme ve Ekleri, Yetki-Tahkim Kayıtları, İmza ve Elektronik Kabul Kayıtları, Tarafların Yerleşim ve İş Merkezleri, İfa Yeri, Uyuşmazlık Türü, Yabancı Mahkemedeki Dava Belgeleri, Tebligat ve İlk İtiraz Dilekçesi Hukuki Sonuca Bağlanmadan Önce Kaynağı, Tarihi, Kapsamı ve Karşı Kayıtlarla Uyumu Bakımından Doğrulanmalıdır.

Resmî Gazete uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi yönünden ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır. Bu ölçüt özellikle tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar üzerinden sınanır. Başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi tamamlanmadan sonuca gidilmesi, maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

Nihai Karar, Mağduriyet ve Başvuru Ekleri

Ana Sözleşme ve Ekleri, Yetki-Tahkim Kayıtları, İmza ve Elektronik Kabul Kayıtları, Tarafların Yerleşim ve İş Merkezleri, İfa Yeri, Uyuşmazlık Türü, Yabancı Mahkemedeki Dava Belgeleri, Tebligat ve İlk İtiraz Dilekçesi.

Bu delil öncelikle “taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir” iddiasını sınamak için kullanılır. “Yargıtay uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları yönünden ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Bu Başvuru Bakımından Olağan Başvuru Yollarında Verilen Nihai Kararın Tam Metni ve Usulüne Uygun Tebliğ Belgesi.

“Anayasa Mahkemesi uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması yönünden bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Tüketilen Başvuru Yollarındaki Dilekçeler, Esaslı İddia ve İtirazlar ile Bunlara Verilen Gerekçeli Kararlar.

“Resmî Gazete uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi yönünden tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar” kaydı, “ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Başvuru Yollarının Tüketilmesi ve Form Usulü

Uyuşmazlığın Yabancılık Unsurunu, Yetki Şartının Metin ve Şeklini, Seçilen Yabancı Mahkemeyi, Münhasır Yetki İhtimalini ve Davalının İlk Usul İşlemini Birlikte İncelemek.

Bu aşamada ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi ile ileri sürülen temel hak ihlali arasındaki bağ kurulmalıdır. “Yargıtay uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları yönünden uyuşmazlığın yabancılık unsurunu, yetki şartının metin ve şeklini, seçilen yabancı mahkemeyi, münhasır yetki ihtimalini ve davalının ilk usul işlemini birlikte incelemek” adımından sonra form, ekler, gönderim ve özel süre kaydı ayrı tutulmalıdır.

Olağan ve Etkili Başvuru Yollarının Tüketilmesi, Nihai Kararın Belirlenmesi ve Tebliğden Başlayan Özel Sürenin Belgelenmesi.

“Anayasa Mahkemesi uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması yönünden olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi” işlemi yürütülürken yetki, süre, kabul edilebilirlik ve esas incelemesi birbirine karıştırılmaz. Eksik bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi, bu başvurunun kabul edilebilirlik koşulları ve esas yönünden incelenmesi talebinin incelenmesini engelleyebilir.

Başvuru Formunda Her İhlal İddiasının Olay, Hak, Tüketilen Yol, Kişisel ve Güncel Mağduriyet ile Açıkça İlişkilendirilmesi.

“Resmî Gazete uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi yönünden başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi” işlemi, bireysel başvurunun ayrı bir kabul edilebilirlik aşamasıdır. Tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar dosyaya alınmalı; olağan yolların tüketildiği, nihai karar ve kişisel-güncel mağduriyet gösterilmelidir.

Nihai Karar, Tebliğ ve Başvuru Süresi

Milletlerarası Yetki İtirazı Cevap Süresi İçinde İlk İtiraz Olarak İleri Sürülmeli; Yabancı Ülkede Açılacak Dava ve Tebligat Süreleri Ayrıca Korunmalıdır.

“Yargıtay uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları yönünden milletlerarası yetki itirazı cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülmeli; yabancı ülkede açılacak dava ve tebligat süreleri ayrıca korunmalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Uyuşmazlığın yabancılık unsurunu, yetki şartının metin ve şeklini, seçilen yabancı mahkemeyi, münhasır yetki ihtimalini ve davalının ilk usul işlemini birlikte incelemek yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Tebliğ, Öğrenme, İlan, Ödeme ve Elektronik Erişim Tarihlerinden Hangisinin Süreyi Başlattığı İlgili Özel Hükümle Eşleştirilmeli; Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süresi Birbirine Karıştırılmamalıdır.

“Anayasa Mahkemesi uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” uyarısının uygulanması, başlangıç ve son günün ayrı ayrı hesaplanmasını gerektirir. Elektronik gönderim, tebligat ve başvuru alındıları dosyada korunmalıdır.

İhlal Tespiti, Giderim ve İstisnai Tedbir

Geçerli Yetki Anlaşmasına Göre Türk Mahkemesinde Davanın Usulden Reddi veya Şart Etkisizse Türk Mahkemesinin Milletlerarası Yetkisinin Kabulü ve Esasa Girilmesi.

“Yargıtay uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları yönünden geçerli yetki anlaşmasına göre Türk mahkemesinde davanın usulden reddi veya şart etkisizse Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisinin kabulü ve esasa girilmesi” sonucu isteniyorsa kişisel ve güncel mağduriyet ile ihlal arasındaki bağ açıkça gösterilmelidir. Dayanak belge ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi, temel ölçüt ise “taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir” olacaktır.

Bu Başvurunun Kabul Edilebilirlik Koşulları ve Esas Yönünden İncelenmesi.

“Anayasa Mahkemesi uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması yönünden bu başvurunun kabul edilebilirlik koşulları ve esas yönünden incelenmesi” isteminin başvuru formundaki olay ve hak şikâyetiyle uyumu açıklanmalıdır. Bu başvuru bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi bulunmadığında giderim talebi varsayımla genişletilmemelidir.

İhlal Tespit Edilirse İhlalin Niteliğine Uygun Yeniden Yargılama, Tazminat veya Diğer Giderimin Uygulanması.

“Resmî Gazete uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi yönünden ihlal tespit edilirse ihlalin niteliğine uygun yeniden yargılama, tazminat veya diğer giderimin uygulanması” istemi, “ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütü ve tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar ile ilişkilendirilmelidir. Kabul edilebilirlik, ihlal tespiti ve giderim sonuçları ayrı kurulmalıdır.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Yargıtay — Uluslararası Yetki Mahkemelerinin Yetkisi Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu başvuru bakımından taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir. yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Anayasa Mahkemesi — Uluslararası Yetki Mahkemelerinin Yetkisi Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu başvuru içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; yabancı mahkeme kaydı türk mahkemesinin yetkisini her durumda kesin olarak kaldırmaz; münhasır yetki, zayıf tarafı koruyan görev-yetki kuralları, seçilen mahkemenin davayı görmemesi ve davalının esasa girmesi sonucu değiştirebilir. savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Uluslararası Yetki Mahkemelerinin Yetkisi Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: bu başvuru için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Kabul Edilemezlik ve Temellendirme Riskleri

Tahkim Şartı, Uygulanacak Hukuk Kaydı ve Mahkeme Yetki Sözleşmesini Aynı Hukuki Etkiye Sahip Saymak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Yargıtay uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları yönünden tahkim şartı, uygulanacak hukuk kaydı ve mahkeme yetki sözleşmesini aynı hukuki etkiye sahip saymak”. Bu savunmaya verilecek cevap, ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi delili ve “Taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

“Anayasa Mahkemesi uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak” riski gerçekleşirse bu başvurunun kabul edilebilirlik koşulları ve esas yönünden incelenmesi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi aşamasında tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi
• Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi
• tüketilen başvuru yollarındaki dilekçeler, esaslı iddia ve itirazlar ile bunlara verilen gerekçeli kararlar

• uyuşmazlığın yabancılık unsurunu, yetki şartının metin ve şeklini, seçilen yabancı mahkemeyi, münhasır yetki ihtimalini ve davalının ilk usul işlemini birlikte incelemek
• olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi
• başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi

• Süre çizelgesinde Milletlerarası yetki itirazı cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülmeli; yabancı ülkede açılacak dava ve tebligat süreleri ayrıca korunmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi Bakımından İlk Usul Adımından Sonra Hangi İşlemler Yapılmalıdır?

Uyuşmazlığın yabancılık unsurunu, yetki şartının metin ve şeklini, seçilen yabancı mahkemeyi, münhasır yetki ihtimalini ve davalının ilk usul işlemini birlikte incelemek; olağan ve etkili başvuru yollarının tüketilmesi, nihai kararın belirlenmesi ve tebliğden başlayan özel sürenin belgelenmesi; başvuru formunda her ihlal iddiasının olay, hak, tüketilen yol, kişisel ve güncel mağduriyet ile açıkça ilişkilendirilmesi. Başvuru yollarının tüketilmesi, nihai karar, tebliğ, özel süre, form ve eklerin eksiksizliği ayrı ayrı doğrulanmalıdır.

Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi Bakımından Kritik Tarihler Nasıl Belirlenir?

Milletlerarası yetki itirazı cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülmeli; yabancı ülkede açılacak dava ve tebligat süreleri ayrıca korunmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Geçerli Yetki Anlaşmasına Göre Türk Mahkemesinde Davanın Usulden Reddi veya Şart Etkisizse Türk Mahkemesinin Milletlerarası Yetkisinin Kabulü ve Esasa Girilmesi Talebi Hangi Vakıa ve Delillerle Somutlaştırılmalıdır?

Geçerli yetki anlaşmasına göre Türk mahkemesinde davanın usulden reddi veya şart etkisizse Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisinin kabulü ve esasa girilmesi, bu başvurunun kabul edilebilirlik koşulları ve esas yönünden incelenmesi, ihlal tespit edilirse ihlalin niteliğine uygun yeniden yargılama, tazminat veya diğer giderimin uygulanması kabul edilebilirlik, ihlal ve giderim katmanlarına ayrılmalıdır. Kişisel mağduriyet ve uygun giderim bağı başvuru formunda açıkça kurulmalıdır.

Sonuç

Bu başvuru bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi bakımından uygulanacak ana kural, ispatlanması gereken maddi vakıalar ve doğru başvuru sırası nasıl belirlenir” sorusu, 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir.

Dosyanın ilk önceliği uyuşmazlığın yabancılık unsurunu, yetki şartının metin ve şeklini, seçilen yabancı mahkemeyi, münhasır yetki ihtimalini ve davalının ilk usul işlemini birlikte incelemek, delil omurgası ise ana sözleşme ve ekleri, yetki-tahkim kayıtları, imza ve elektronik kabul kayıtları, tarafların yerleşim ve iş merkezleri, ifa yeri, uyuşmazlık türü, yabancı mahkemedeki dava belgeleri, tebligat ve ilk itiraz dilekçesi ile Uluslararası Yetki Sözleşmesi ve Türk Mahkemelerinin Yetkisi bakımından olağan başvuru yollarında verilen nihai kararın tam metni ve usulüne uygun tebliğ belgesi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Milletlerarası yetki itirazı cevap süresi içinde ilk itiraz olarak ileri sürülmeli; yabancı ülkede açılacak dava ve tebligat süreleri ayrıca korunmalıdır. Geçerli yetki anlaşmasına göre Türk mahkemesinde davanın usulden reddi veya şart etkisizse Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisinin kabulü ve esasa girilmesi talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; tahkim şartı, uygulanacak hukuk kaydı ve mahkeme yetki sözleşmesini aynı hukuki etkiye sahip saymak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Yargıtay — uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu başvuru bakımından taraflar yabancılık unsuru taşıyan ve münhasır yetkiye girmeyen borç ilişkisinde belirli bir yabancı devlet mahkemesini yetkili kılabilir; yazılı veya ispatlanabilir kayıt, belirlenebilir mahkeme, uyuşmazlığın niteliği ve davalının itiraz zamanı belirleyicidir. yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Anayasa Mahkemesi — uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu başvuru içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; yabancı mahkeme kaydı türk mahkemesinin yetkisini her durumda kesin olarak kaldırmaz; münhasır yetki, zayıf tarafı koruyan görev-yetki kuralları, seçilen mahkemenin davayı görmemesi ve davalının esasa girmesi sonucu değiştirebilir. savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — uluslararası yetki mahkemelerinin yetkisi yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: bu başvuru için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun — m.40-48
• 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — m.17-19 ve 116-117
• 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m.36 ve 37
• Yargıtay Karar Arama
• Yargıtay İçtihat Merkezi Hakkında Resmî Duyuru