Kapsam
İnceleme, iptal sebepleri, saklı pay, taleplerin terditli ilişkisi, tereke hesabı, delil ve özel süreleri kapsar.
Kısa Cevap
Vasiyetnamenin iptali ile tenkis farklı sebeplere ve sonuçlara dayanır; iptal kabul edilmezse usulüne uygun ileri sürülen tenkis talebi cevapsız bırakılamaz.
İptal Sebepleri
Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği kendi maddi vakıalarıyla ayrı ileri sürülmelidir.
Tenkisin İşlevi
Geçerli ölüme bağlı tasarruf saklı payı ihlal ediyorsa iptal edilmeden, yalnız tasarruf edilebilir kısmı aşan bölümü azaltılabilir.
Taleplerin İlişkisi
Davacı önce iptal, bu sonuç alınamazsa tenkis istiyorsa inceleme sırası ve ikinci talebin koşulları açık yazılmalıdır.
Tereke Hesabı
Net tereke, saklı paylı mirasçılar ve hesaba eklenecek kazandırmalar belirlenmeden tenkis miktarı kurulamaz.
İspat Düzeni
Ehliyet için vasiyet tarihine yakın sağlık verileri; irade sakatlığı için olay ve tanıklar; tenkis için malvarlığı kayıtları kullanılır.
Ayrı Hüküm Zorunluluğu
Mahkeme iptal talebini reddetse bile tenkis koşulları hakkında olumlu veya olumsuz açık hüküm kurmalıdır.
Delil Planı ve İspat Yükü
Vasiyetnamenin aslı ve açılma dosyası ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Vasiyetnamenin Aslı ve Açılma Dosyası
Vasiyetnamenin aslı ve açılma dosyası, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Vasiyet tarihine yakın sağlık kayıtları ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Vasiyet Tarihine Yakın Sağlık Kayıtları
Vasiyet tarihine yakın sağlık kayıtları bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, tereke, bağış ve mirasçılık belgeleri ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Tereke, Bağış ve Mirasçılık Belgeleri
Tereke, bağış ve mirasçılık belgeleri, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Vasiyetnamenin aslı ve açılma dosyası aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Vasiyetnamenin aslı ve açılma dosyası
- Vasiyet tarihine yakın sağlık kayıtları
- Tereke, bağış ve mirasçılık belgeleri
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “iptal ve tenkis talepleri ayrı hukukî sebeplerle harç ve taraf yönünden kontrol edilir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: İptal ve Tenkis Talepleri Ayrı Hukukî Sebeplerle Harç ve Taraf Yönünden Kontrol Edilir
Bu aşamada iptal ve tenkis talepleri ayrı hukukî sebeplerle harç ve taraf yönünden kontrol edilir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“İptal ve tenkis talepleri ayrı hukukî sebeplerle harç ve taraf yönünden kontrol edilir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Tenkis Hesabı İçin Tereke ve Kazandırmalar Bilirkişiye Eksiksiz Verilir
İkinci adımda “tenkis hesabı için tereke ve kazandırmalar bilirkişiye eksiksiz verilir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Tenkis hesabı için tereke ve kazandırmalar bilirkişiye eksiksiz verilir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- İptal ve tenkis talepleri ayrı hukukî sebeplerle harç ve taraf yönünden kontrol edilir.
- Tenkis hesabı için tereke ve kazandırmalar bilirkişiye eksiksiz verilir.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Vasiyetnamenin öğrenilmesi, açılması ve ölüm tarihleri belirlenir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Vasiyetnamenin öğrenilmesi, açılması ve ölüm tarihleri belirlenir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
İptal ve tenkis için farklı özel süreler ayrı hesaplanır. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“İptal ve tenkis için farklı özel süreler ayrı hesaplanır” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Öncelikle vasiyetnamenin iptali ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Öncelikle Vasiyetnamenin İptali
Öncelikle vasiyetnamenin iptali talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
İptal kabul edilmezse saklı pay oranında tenkis ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
İptal Kabul Edilmezse Saklı Pay Oranında Tenkis
İptal kabul edilmezse saklı pay oranında tenkis isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, öncelikle vasiyetnamenin iptali talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Öncelikle vasiyetnamenin iptali
- İptal kabul edilmezse saklı pay oranında tenkis
Sık Sorulan Uygulama Soruları
İptal Reddedilirse Tenkis İncelenir Mi?
Tenkis usulüne uygun talep edilmişse mahkeme bu konuda da hüküm kurmalıdır.
Ehliyet Hangi Tarihe Göre Belirlenir?
Esas olan vasiyetnamenin düzenlendiği andaki ayırt etme gücüdür.
Hangi Bağışlar Hesaba Eklenir?
Kanunun tenkis hesabına dâhil ettiği sağlararası kazandırmalar olay ve tarihleriyle belirlenir.
İki Davanın Süresi Aynı Mıdır?
Hayır. İptal ve tenkis taleplerinin özel süreleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
4721 Sayılı Türk Medenî Kanunu — m.557/1-B.1
“Tasarruf mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı bir sırada yapılmışsa” — Alıntının yeri: Türk Medenî Kanunu m.557/1-b.1, tam bent.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu kabul metni, m.557/1-b.1 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Davacı önce geçersizlik sebebini ve vasiyet tarihindeki olguları kurmalı; saklı pay ihlali iddiası varsa tenkis hesabı ayrı hukuki ve hesaplama ekseninde ileri sürülmelidir. Sağlık kayıtları vasiyet tarihine odaklanmalı, iptal ve tenkis süreleri birbirine karıştırılmamalı; güncel TMK metni MBS'den doğrulanmalıdır.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Merve Arslan: Yargıtay Kararları ve Doktrin Tartışmaları Işığında Ölüme Bağlı Tasarrufların İptal Sebeplerinin Değerlendirilmesi
İptal, tasarruf ehliyeti, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği gibi tasarrufun geçerliliğine yönelir; tenkis ise geçerli kazandırmanın saklı payı aşan kısmını azaltır.
“Ölüme bağlı tasarrufların iptal sebepleri kanunumuzda sınırlı olarak sayılmıştır.” — Alıntının yeri: Öz, ikinci paragraf.
Künye: Merve Arslan, “Yargıtay Kararları ve Doktrin Tartışmaları Işığında Ölüme Bağlı Tasarrufların İptal Sebeplerinin Değerlendirilmesi”, Necmettin Erbakan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2022, C. 5, S. 2, s. 693-717. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/3184, K. 2025/1634, 24.03.2025
“Vasiyetnamenin iptali talebinin yanında yapılan kazandırmanın tenkise tâbi olduğunu belirterek tenkis isteminde bulunduğu anlaşılmaktadır.” — Alıntının yeri: Gerekçe, “Vasiyetnamenin iptali talebinin yanında yapılan kazandırmanın tenkise...” ibaresinin yer aldığı paragraf.
Kararın sonucu: bozma. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Vasiyetnamenin iptali yanında terditli veya birlikte ileri sürülen tenkis isteminin ayrıca karara bağlanması gereği incelenmiştir.
Kararın uygulanma sınırı: İptal ile tenkis farklı sebep ve sonuçlara sahiptir; saklı pay, süre ve talep sonucu somut dosyada ayrı kurulmalıdır.
Kaynakça ve Karar Doğrulaması
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.