Satım Komisyoncusunun Alıcının Ödemesini Garanti Etmesi

Muacceliyet, Temerrüt ve Zamanaşımı

Garantiye başvurma anı, garanti kapsamı ile satış borcunun vadesi birlikte okunarak bulunur. Komisyoncunun garanti borcunun doğması için önceden alıcıya karşı bütün icra yollarının tüketilmesinin gerekip gerekmediği sözleşme ve hukuki nitelendirmeye göre incelenir; bu koşul her dosyada varmış gibi yazılmaz. Temerrüt faizi için TBK m.117 ve ilgili özel hükümler kapsamında vade, bildirim ve ihtar gereği ayrıca belirlenir.

Komisyon sözleşmesinden doğan alacaklarda TBK m.147/5 uyarınca beş yıllık zamanaşımı dikkate alınır; başlangıç m.149 gereği muacceliyete bağlıdır. Alıcıya kesilen faturanın tarihi, komisyoncuya yönelen bütün istemlerin aynı tarihte muaccel olduğu anlamına gelmez. Alıcıya açılan davanın komisyoncu yönünden süreyi de kestiği varsayılmamalıdır. Borç ikrarı, kısmi ödeme ve arabuluculuk sürecinin süreye etkileri her borçlu bakımından ayrı izlenir.

İspat Dosyası Nasıl Kurulur?

Garanti iddiasını ileri süren taraf, açık üstlenimi veya dayanılan teamülü somutlaştırmalıdır. Ana sözleşme, ek protokol, sipariş numarası, komisyon faturası, alıcıyla satış sözleşmesi, vade onayı ve banka kayıtları aynı işlem üzerinden eşleştirilir. Elektronik yazışmalarda gönderen, tarih ve bütün konuşma zinciri korunmalıdır. Seçilmiş bir ekran görüntüsü yerine kayıt bütünlüğünü gösteren belgeler sunulması, sözün hangi koşulda verildiğinin anlaşılmasını sağlar.

Ticari defterlerin delil değeri HMK m.222 şartlarıyla değerlendirilir. Defter kaydı, bulunmayan garanti iradesini kendiliğinden yaratmaz. Garanti tutarı için hazırlanan hesapta ödenen anapara, iadeler, iskonto, mahsup ve kalan bakiye ayrı satırlarda gösterilir. Alıcı hakkında icra dosyası varsa tahsil aşaması açıklanır. Aynı bedel için iki kişiye başvurulmasıyla iki kez ödeme alınması arasındaki fark korunmalı, tahsilatlar mahkemeye bildirilmelidir.

Başvuru Adımları ve Talepler

Önce her satış işlemi için garanti kaynağı, vade, ödenen tutar ve kalan risk belirlenir. Sonra komisyoncuya hangi borcun hangi nedenle yöneltildiğini gösteren hesap gönderilir. Arabuluculukta yalnız toplam rakam değil garanti ücreti, tahsil edilen para ve varsa yetkisiz vade zararı da görüşülür. Dava açılacaksa garantiye dayalı alacak, hesap verme ve bağımsız talimat ihlali nedeniyle zarar istemlerinin hukuki ve maddi temelleri birbirine karıştırılmaz.

Komisyoncu, kapsam dışı sipariş, yetkili veresiye, ödeme, mahsup veya muaccel olmama savunmasını ilgili kayıtla ortaya koyabilir. Güvence verilmediği halde bütün bedelin istenmesi kadar, açık garanti verildiği halde yalnız aracılık yaptığını söylemek de eksik savunmadır. Geçici hukuki koruma isteniyorsa özel koşullar ayrıca gerekçelendirilir; ödeme yapılmamış olması tek başına bütün malvarlığına sınırsız tedbir nedeni sayılmaz.

Uygulama Senaryosu

Bir makine satıcısı, belirli sevkiyatın altmış günlük satış bedelini komisyoncunun açıkça garanti ettiği protokolü sunuyor. Alıcı vade sonunda yarı bedeli ödüyor, kalanını ödemiyor. Komisyoncu ise sonraki siparişlerin protokole eklenmediğini belirtiyor. İncelemede önce sevkiyat kimliği ve garanti sınırı bulunur; ödenmiş yarı bedel düşülür. Sonraki siparişin aynı ticari ilişki içinde olması, garantiye kendiliğinden dahil edilmesine yetmez. Faiz ve giderler de protokoldeki kapsam ve temerrüt tarihine göre ayrıştırılır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Alıcının İflası Komisyoncunun Garantisini Kanıtlar Mı?

Hayır. İflas ödeme sorununu gösterebilir; komisyoncunun riski hangi hukuki nedenle üstlendiği ayrıca kanıtlanır.

Garanti Verilince Normal Komisyon Ortadan Kalkar Mı?

Kendiliğinden kalkmaz. Olağan komisyonla ek garanti ücreti farklı kalemlerdir; sözleşme ve dürüstlük kuralları bakımından ücret hakkının devamı ayrıca incelenir.

Peşin Satış Emri Her Zaman Açık Garanti Midir?

Değildir. Peşin satış talimatına aykırılık, yetkisiz veresiye ve doğan zarar bakımından değerlendirilir; garanti üstleniminden ayrı tutulur.

Sonuç

Komisyoncuya başvuruda belirleyici mesele, satışın başarısız olması değil ödeme riskinin nasıl dağıtıldığıdır. Açık garanti, yerel ticari teamül ve yetkisiz veresiye ayrı delillerle kurulmalı; tahsil edilen tutarlar düşülmeli, komisyon sözleşmesine özgü görev ve beş yıllık süre izlenmelidir. Bu açıklama bireysel dosyada başarı garantisi vermez; belge kapsamı değiştiğinde talep ve savunmanın sonucu da değişebilir.

İlgili İncelemeler

Sözleşme hazırlanırken garanti kapsamına giren müşteri listesiyle siparişlerin sonradan eklenme usulü ayrıca belirlenebilir. Yenilenen vadeler için aynı güvencenin sürüp sürmeyeceği, alıcıya tanınan indirimlerin riske etkisi ve tahsilattan sonra hesap kapatma biçimi yazılırsa uyuşmazlığın konusu daralır. Bu kayıt düzeni, komisyoncuya sınırsız borç yüklemek yerine tarafların gerçekten anlaştığı riski görünür kılar.

Komisyoncunun özel ödeme riskiyle genel teminat sözleşmelerinin ayrımını karşılaştırmak için Garanti Sözleşmesi ile Kefaletin Ayrımı ve Alacağın Devrinde Devredenin Garanti Sorumluluğu yazılarını ayrıca okuyabilirsiniz. Bu bağlantılar ilgili hukuki ayrımı tamamlar; bu yazıdaki özel hükmün yerine başka bir usul veya sözleşme rejimi uygulanması anlamına gelmez.

Kaynakça

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.117, 147/5, 149 ve 532–540.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.4, 5 ve 5/A.
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.190 ve 199–222.

Yayın ve mevzuat doğrulama tarihi: 7 Kasım 2026. Bu yazıda doğrulanmamış karar numarası veya karar alıntısı kullanılmamıştır.