Kapsam
Bir şirket aleyhine sorumluluk iddiası yöneltildiğinde, sigorta dosyası yalnız üçüncü kişiye ödenecek tazminattan oluşmaz. Savunma için uzman görüşü, belge incelemesi ve hukuki işlem giderleri de gerekebilir. TTK m.1474, sigortalı aleyhine ileri sürülen isteme ilişkin makul giderlerin karşılanmasını ve talep üzerine avans verilmesini düzenler. Bu yazı ticari faaliyet için kurulmuş sorumluluk poliçesindeki savunma giderine odaklanır.
Sigortalının masraf talebiyle zarar görenin sigortacıya doğrudan tazminat başvurusu farklı haklardır. Aynı dosyada bulunmaları, muacceliyet, belge ve talep sahibinin sıfatını özdeş hale getirmez. Ayrıca kişisel amaçla alınmış sigorta ürününde tüketici görevi ayrıca değerlendirilebilir; burada şirketin veya mesleki işletmenin ticari riskini teminat altına alan poliçe esas alınmaktadır.
Makul Giderin Hukuki Ölçütü
TTK m.1474, sigortalıya yöneltilen istemle ilgili makul giderlerin sigortacı tarafından karşılanmasını öngörür. Bu nedenle giderin hangi iddiayı cevaplamaya yaradığı açıklanmalıdır. Uyuşmazlıkla ilgisiz danışmanlık, olağan işletme gideri veya dosyayla bağlantısı gösterilemeyen seyahat masrafı aynı kapsamda kabul edilmez. Giderin yapılmış olması, gerekliliğini ve miktarının makullüğünü otomatik ispatlamaz.
Savunmanın niteliği, riskin büyüklüğü, uzmanlık ihtiyacı ve aynı işin daha uygun yolla yapılabilirliği değerlendirmede önemlidir. Bir teknik rapor gerçekten gerekli olabilir; fakat aynı konuda birbirini tekrar eden raporların tamamı için ödeme istenmesi tartışma doğurur. Sigortalı hangi incelemenin neyi çözmek için istendiğini ve beklenen maliyeti baştan belirtirse gider dosyası daha denetlenebilir olur.
Sigorta bedelini aşan giderlerin ödenebilmesi için sözleşmede hüküm aranır. Poliçe, ek kloz ve savunma gideri düzenlemesi bu nedenle birlikte okunur. “Savunma giderleri karşılanır” ifadesinin kapsamı, limit içi veya dışı uygulaması ve varsa olay başına ayrımı açıklığa kavuşturulur. Kanunun sigortalı lehine koruyucu düzeniyle bağdaşmayan şartların bulunması ise ayrıca incelenir.
Avansın Yapılmış Giderden Farkı
Kanun, sigortacıyı sigortalının talebi üzerine giderler için avans vermekle yükümlü tutar. Henüz ödenmemiş masraf için başvuru yapılabilmesi, sadece fatura sonrası iade sistemiyle sınırlı olmadığını gösterir. Bununla birlikte talep belirsiz bir “bütün savunma bütçesi” olmamalıdır. Yapılacak işlem, yaklaşık bedel, ödeme zamanı ve istemle bağlantısı somutlaştırılmalıdır.
Avans istenirken teklif, ücret sözleşmesi, mahkeme gider avansı veya uzman incelemesi bütçesi sunulabilir. Yapılmış giderin geri ödenmesi isteniyorsa ödeme belgesi ve hizmetin gerçekleştiğini gösteren kayıtlar eklenir. Aynı kalem hem avans hem iade olarak iki kez tahsil edilmez. Kullanılmayan avansın hesabı ve dosya sonunda gider dökümü de izlenmelidir.
Sigortacının teminat incelemesi sürüyor olabilir. Bu durum, sigortalıya yöneltilmiş dava veya resmi başvurudaki sürelerin durduğu anlamına gelmez. Sigortalı savunmanın zorunlu kısmını korurken sigortacıdan hangi gideri hangi gerekçeyle istediğini yazılı bildirmelidir. Teminat itirazıyla her savunma giderinin gereksiz olduğu iddiası birbirinden ayrılmalıdır.
Bildirimler ve Sigortacının Cevabı
TTK m.1475, sorumluluğu gerektirecek olayların on gün içinde sigortacıya bildirilmesini düzenler. Sigortalıya yöneltilen istem ise aksi kararlaştırılmamışsa derhal bildirilir. Olay bildirimi ile sonradan gelen dava dilekçesi veya tazminat talebi aynı tarih olmayabilir. Poliçedeki olay ve talep esaslı yapının etkisi de bu kronolojiye eklenmelidir.
TTK m.1476 kapsamında sigortacı, uygun bildirimden itibaren beş gün içinde gerekli hukuki işlemleri ve savunmaya yardımı üstlenip üstlenmeyeceğini bildirir. Bu sürenin sonuna kadar yapılması zorunlu işlemleri sigortalı yürütür. Dolayısıyla cevap dilekçesi veya itiraz süresi dolarken “sigortacının avukat atamasını bekledik” demek güvenli bir plan değildir. Acil işlemin nedeni dosyada kaydedilmelidir.
Sigortacı üstlenmede bulunursa sigortalının hak ve menfaatlerini gözetir. Üstlenmez veya kanundaki bildirimi yapmazsa ilgili sonuçlar ayrıca değerlendirilir. Sulh konusunda da sigortacının onayı ve kanunun özel düzeni gözetilmelidir. Savunma gideri avansı istemek, sigortalıya sigortacıyı her bedelle bağlayan sınırsız sulh yetkisi vermez.
Görev ve Süre
Ticari işletme riskini karşılayan bu sigorta sözleşmesinden doğan para uyuşmazlığında asliye ticaret mahkemesi görevlidir. Tazminat, alacak veya menfi tespit davası bakımından TTK m.5/A kapsamında dava şartı arabuluculuk dikkate alınır. Sigorta tahkimi seçeneği bulunuyorsa sigortacının sisteme katılımı, başvurunun konusu ve ön başvuru koşulları ayrıca doğrulanmalıdır; her poliçe otomatik olarak aynı tahkim yolunu açmaz.
TTK m.1420, sigorta sözleşmesinden doğan istemlerde muacceliyete bağlı iki yıllık zamanaşımı düzeni getirir. Sorumluluk tazminatı yönünden m.1482'de olaydan itibaren on yıllık özel düzen bulunur. Savunma gideri veya avans isteminin muacceliyetiyle zarar görene ödenecek tazminatın süresi birbirine karıştırılmamalıdır. Hangi kalemin hangi hukuki nitelikte olduğu ayrı gerekçelendirilir.
Gider talebi yönünden istem tarihi, belgelerin tamamlanması, sigortacının cevabı ve varsa temerrüt başlangıcı kaydedilir. Tazminat davasının yıllarca sürmesi, tüm masraf taleplerinin ancak o dava kesinleşince muaccel olacağı anlamına gelmez. Buna karşılık henüz gerekmeyen farazi masrafı doğmuş alacak gibi ileri sürmek de doğru değildir. Somut masrafın doğumu ve ödeme gereği belirlenmelidir.
Belgeler ve Hesap
Poliçe ve tüm ekleri ilk belge grubudur. İkinci grupta üçüncü kişinin istemi, dava dilekçesi ve işlemlerin takvimi bulunur. Üçüncü grupta savunma planı, uzman teklifi, hizmet sözleşmesi ve gider belgeleri yer alır. Son olarak sigortacıya yapılan bildirimlerin gönderim ve alınma kayıtları korunur. Dosya numarası olmadan gönderilmiş toplu bir e-posta, hangi isteme ilişkin başvuru yapıldığını belirsizleştirebilir.
Hesap tablosunda yapılmış gider, gelecekteki avans, sigortacı ödemesi ve kalan tutar ayrı gösterilir. Poliçe limitiyle gider sınırının nasıl ilişkilendirildiği açıklanır. Aynı uzmanın birden fazla olay için düzenlediği fatura varsa ilgili dosyaya düşen pay gerekçelendirilmelidir. Vergi ve döviz unsuru bulunan giderlerde talebin hangi para ve tarihle hesaplandığı da açık olmalıdır.
HMK m.190 gereğince her kalem için gereken vakıa ve delil belirlenir. Giderin makullüğü konusunda uzman incelemesi yapılabilir; fakat poliçenin hukuki yorumunu tamamen bilirkişiye bırakmak uygun değildir. Karşı tarafın genel “yüksek ücret” itirazı da hizmetin kapsamı ve alternatif bedelle karşılaştırılmalıdır. Makul değerlendirme ne sigortalının bütün tercihlerinin kabulü ne de savunmanın en ucuz yöntemle yapılması zorunluluğudur.
Örnek Olay ve Talep Düzeni
Bir mühendislik şirketine karşı yapı hasarı iddiasıyla dava açıldığını düşünelim. Şirket, kendi teknik verilerinin değerlendirilmesi için uzman raporu teklifini sigortacıya iletir ve ödeme tarihinden önce avans ister. Talepte raporun hangi iddiayı karşılayacağı, dava süresi ve teklif bedeli açıklanır. Sigortacının avukatla savunmayı üstlenmesi, gerekli teknik incelemenin ayrıca makul olup olmadığını tartışma dışı bırakmaz.
Başka durumda şirket, olayla ilgisiz genel kalite denetimini de aynı dosyaya gider yazmış olabilir. Bu harcamanın üçüncü kişinin talebiyle bağlantısı kurulamazsa m.1474 kapsamı tartışılır. Masrafın şirket açısından faydalı olması tek başına sigorta savunma gideri olması anlamına gelmez. Bu ayrım talebin güçlü ve zayıf kalemlerini baştan görmeyi sağlar.
Dava talebi, gerekli avansın verilmesi veya ödenmiş makul giderin tahsili şeklinde somutlaştırılır. Aynı başlık altında asıl sorumluluk tazminatıyla karışık toplam yazılması kaçınılması gereken hatadır. Faiz isteniyorsa başlangıç ve bildirim dayanağı açıklanır. Sigortacının yaptığı kısmi ödeme ile teminat itirazı da gerçeğe uygun biçimde gösterilmelidir.
Bütçenin Kalemlere Ayrılması
Savunma bütçesi aşamalı hazırlanabilir. İlk inceleme, dava cevabı, teknik rapor ve duruşma için öngörülen giderlerin ayrı gösterilmesi, hangisinin hemen gerekli olduğunu ortaya çıkarır. Henüz gerçekleşmesi belirsiz sonraki aşamaları ilk avansa toplamak yerine gerekçeli takvim sunulabilir. Bu yaklaşım sigortacının değerlendirmesini kolaylaştırır; fakat sigortalının acil savunmasını gereksiz yere geciktirmemelidir.
Poliçe kapsamına ilişkin ihtilaf bulunan olayda sigortalı, avans isteminin temelini ve karşı görüşe cevabını saklamalıdır. Kapsamın kabul edilmediği yönündeki standart cevapla, belirli giderin aşırı bulunduğu gerekçesi aynı değildir. İtirazın hangi kaleme yöneldiği yazılılaştırılırsa dava veya arabuluculukta uyuşmazlık daha açık hale gelir ve ilgisiz tartışmalar azalır.
Dosya kapanırken verilen avans, yapılmış ödeme ve nihai gider tutarı uzlaştırılır. Eksik belge bulunan kalemler ayrıca işaretlenir; başka olaydan aktarılan fatura varsa düzeltilir. Bu hesap disiplini yalnız sigortacının denetimi için değil, sigortalının kendi alacağını doğru kurması için de gereklidir. Aynı kalemin farklı başlıklarla tekrar talep edilmesi, haklı giderlerin güvenilirliğini de zedeleyebilir.
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Fatura Kesilmeden Avans İstenebilir Mi?
Kanun talep üzerine avans öngörür. Yapılacak masrafın amacı, yaklaşık tutarı ve zamanı belgelenmelidir.
Sigorta Limiti Aşılırsa Bütün Gider Ödenir Mi?
Limit üstü gider için sözleşmede hüküm bulunması aranır. Poliçenin gider düzeni ayrıca okunmalıdır.
Sigortacı Cevap Vermezken Davaya Cevap Süresi Bekler Mi?
Hayır. Zorunlu savunma işlemleri süresinde yapılmalı; sigortacıya bildirim ve avans istemi ayrıca yürütülmelidir.
Sonuç
Savunma gideri dosyası tazminat dosyasının ekinden ibaret görülmemelidir. Giderin gerekliliği, makullüğü, limit ilişkisi ve avans ihtiyacı ayrı kaydedildiğinde sigortalının savunması korunur ve sigortacıyla uyuşmazlığın kapsamı daralır.
İlgili Yazılar
Kaynakça
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.5/A, 1420, 1474–1476, 1482 ve 1486
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.190 ve 266 ve devamı
Mevzuat 7 Kasım 2026 tarihinde resmi tam metinden kontrol edilmiştir. Bu yazı ticari poliçeye odaklanır; doğrulanmamış içtihat künyesi içermez.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.