Yapay Zeka İçeriklerinde Telif Hakları

Kapsam

Yazı; insan yaratıcı katkısını, istem ve düzenleme emeğini, eğitim verisi ile çıktı ihlalini, fikir-üslup-eser ifadesi ayrımını, yüz ve ses taklidini, platform ve müşteri sözleşmelerini, ispat ve giderim yollarını ele alır.

Kısa Cevap

Yapay zekânın tek başına ürettiği çıktı, insan eser sahipliği koşullarını kendiliğinden karşılamaz. Buna karşılık çıktıda korunan bir eserin somut ifadesi, kişinin yüzü veya sesi ya da itibarı izinsiz kullanılmışsa telif, kişilik hakkı ve haksız rekabet sorumluluğu doğabilir.

İnsan Yaratıcı Katkısı ve Eser Sahipliği

Modelin otomatik seçimi yerine insanın özgün tercihleri; ayrıntılı kurgu, seçme, düzenleme ve son biçimde somutlaşmışsa bu insan katkısı korunabilir. Sadece kısa bir komut vermek veya çıkan seçeneklerden birini seçmek her durumda eser sahipliği yaratmaz.

İstem, Ara Çıktı ve Son Düzenleme

İstem metni kendi başına özgün bir eser olabilir; fakat bu durum bütün çıktının aynı kişiye ait olduğu anlamına gelmez. Taslakların seçilmesi, birleştirilmesi, yeniden yazılması ve görsel kompozisyon kararları sürüm kayıtlarıyla ayrı gösterilmelidir.

Eğitim Verisi ile Çıktıdaki İhlal Ayrımı

Bir eserin model geliştirmede kullanılması ile son çıktının o eserin korunan kısımlarını çoğaltması farklı fiillerdir. Veri kaynağı, lisans, erişim biçimi ve kullanım amacı eğitim aşamasında; benzerliğin niteliği ve bağımsız yaratım ihtimali çıktı aşamasında incelenir.

Fikir, Üslup ve Somut İfade

Genel fikir, yöntem veya salt sanatçı üslubu ile belirli melodi, karakter çizimi, metin örgüsü ya da görsel kompozisyon ayrılmalıdır. 'Şu sanatçı gibi' istemi tek başına ihlali kanıtlamaz; tüketicide bağlantı izlenimi ve mesleki değerin sömürülmesi haksız rekabet veya kişilik hakkı yönünden sonuç doğurabilir.

Yüz, Ses ve Kişilik Unsurları

Kişinin fotoğrafı, sesi, adı veya karakteristik anlatım biçimi reklam, siyasi mesaj ya da cinsel içerikte kullanıldığında rıza, kullanım amacı ve bağlam belirleyicidir. Kamuya açık görüntü, sınırsız sentetik yeniden kullanım izni sayılmaz.

Sözleşme, Platform ve Ticarileştirme

Model sağlayıcısının kullanım şartı, kullanıcının üçüncü kişi haklarına uyma borcu ve müşteriye verilen lisans birlikte okunur. 'Çıktı size aittir' kaydı, platformun var olmayan bir telif hakkını yaratmasını veya üçüncü kişi ihlaline karşı tüm sorumluluğu kaldırmasını sağlamaz.

Delil Planı ve İspat Yükü

İstemler, tohum-değer ve model-sürüm bilgileri ile ara çıktılar ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.

İstemler, Tohum-Değer ve Model-Sürüm Bilgileri ile Ara Çıktılar

İstemler, tohum-değer ve model-sürüm bilgileri ile ara çıktılar, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.

İnsanın seçme-düzenleme katkısını gösteren proje ve sürüm kayıtları ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.

İnsanın Seçme-Düzenleme Katkısını Gösteren Proje ve Sürüm Kayıtları

İnsanın seçme-düzenleme katkısını gösteren proje ve sürüm kayıtları bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.

Bu kayıt, dayanak eser, benzerlik incelemesi, kullanım şartı, lisans ve yayın kayıtları ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.

Dayanak Eser, Benzerlik İncelemesi, Kullanım Şartı, Lisans ve Yayın Kayıtları

Dayanak eser, benzerlik incelemesi, kullanım şartı, lisans ve yayın kayıtları, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.

İstemler, tohum-değer ve model-sürüm bilgileri ile ara çıktılar aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.

Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar

• İstemler, tohum-değer ve model-sürüm bilgileri ile ara çıktılar
• İnsanın seçme-düzenleme katkısını gösteren proje ve sürüm kayıtları
• Dayanak eser, benzerlik incelemesi, kullanım şartı, lisans ve yayın kayıtları

Usul ve Başvuru Sırası

İlk usul adımı “ihlal iddiasında çıktının ilk yayınından önce teknik üretim dosyası ve insan düzenleme geçmişi değişmez biçimde korunur” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.

Usul Adımı: İhlal İddiasında Çıktının İlk Yayınından Önce Teknik Üretim Dosyası ve İnsan Düzenleme Geçmişi Değişmez Biçimde Korunur

Bu aşamada ihlal iddiasında çıktının ilk yayınından önce teknik üretim dosyası ve insan düzenleme geçmişi değişmez biçimde korunur. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.

“İhlal iddiasında çıktının ilk yayınından önce teknik üretim dosyası ve insan düzenleme geçmişi değişmez biçimde korunur” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.

Usul Adımı: Telif, Kişilik Hakkı ve Haksız Rekabet Talepleri Aynı Olayda Bulunsa Da Hak Sahibi, İhlal Fiili ve İstenen Giderim Ayrı Ayrı Kurulur

İkinci adımda “telif, kişilik hakkı ve haksız rekabet talepleri aynı olayda bulunsa da hak sahibi, ihlal fiili ve istenen giderim ayrı ayrı kurulur” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.

“Telif, kişilik hakkı ve haksız rekabet talepleri aynı olayda bulunsa da hak sahibi, ihlal fiili ve istenen giderim ayrı ayrı kurulur” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.

Uygulama Sırası

1. İhlal iddiasında çıktının ilk yayınından önce teknik üretim dosyası ve insan düzenleme geçmişi değişmez biçimde korunur.
2. Telif, kişilik hakkı ve haksız rekabet talepleri aynı olayda bulunsa da hak sahibi, ihlal fiili ve istenen giderim ayrı ayrı kurulur.

Süreler ve Hak Kaybı Riski

Süre Uyarısı

Model kullanımı, çıktı üretimi, düzenleme, ilk yayın, öğrenme ve kaldırma tarihleri kaydedilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.

“Model kullanımı, çıktı üretimi, düzenleme, ilk yayın, öğrenme ve kaldırma tarihleri kaydedilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.

Süre Uyarısı

Acil yayını durdurma ihtiyacı ile mali-manevi hak ve tazminat süreleri birbirinden bağımsız takip edilir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.

“Acil yayını durdurma ihtiyacı ile mali-manevi hak ve tazminat süreleri birbirinden bağımsız takip edilir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.

İleri Sürülebilecek Talepler

İhlalli içeriğin kullanım ve yayımının durdurulması, kaldırılması ve uygun düzeltme ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.

İhlalli İçeriğin Kullanım ve Yayımının Durdurulması, Kaldırılması ve Uygun Düzeltme

İhlalli içeriğin kullanım ve yayımının durdurulması, kaldırılması ve uygun düzeltme talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.

Lisans bedeli, kazanç veya kanıtlanan maddi-manevi zararın hukukî niteliğine göre tahsili ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.

Lisans Bedeli, Kazanç veya Kanıtlanan Maddi-Manevi Zararın Hukukî Niteliğine Göre Tahsili

Lisans bedeli, kazanç veya kanıtlanan maddi-manevi zararın hukukî niteliğine göre tahsili isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.

Bu sonuç, ihlalli içeriğin kullanım ve yayımının durdurulması, kaldırılması ve uygun düzeltme talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.

Talep Kontrolü

• İhlalli içeriğin kullanım ve yayımının durdurulması, kaldırılması ve uygun düzeltme
• Lisans bedeli, kazanç veya kanıtlanan maddi-manevi zararın hukukî niteliğine göre tahsili

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Yapay Zekâ Çıktısının Telif Hakkı Kime Aittir?

İnsan yaratıcı katkısı varsa bu katkının sahibi korunabilir; bütünüyle otomatik çıktı için klasik eser sahipliği kabulü tartışmalıdır.

Bir Ressamın Üslubunda Görsel Üretmek Her Zaman İhlal Midir?

Salt üslup ile somut eser ifadesi ayrılır; yanıltıcı bağlantı, kişilik değeri ve haksız rekabet ayrıca incelenir.

Kendi Fotoğrafımı Modele Yüklersem Şirket İstediği Gibi Kullanabilir Mi?

Hayır. Yükleme, belirli hizmet amacı dışındaki eğitim, reklam veya paylaşım için otomatik sınırsız izin oluşturmaz.

Çıktıyı Çok Düzenlersem Eser Olur Mu?

Özgün seçme ve düzenleme son biçimde insanın yaratıcı katkısını yansıtıyorsa o katkı bakımından koruma doğabilir.

Doğrulanmış Kanun Dayanağı

5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — m.8/1

“Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir.” — Alıntının yeri: Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu m.8/1.

Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 4630 sayılı değişiklik çalışmasında 5846 sayılı Kanun m.8 metni üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Somut içerikte prompt geçmişi, taslaklar, insan düzenlemeleri ve kullanılan kaynaklar saklanmalı; telif incelemesi eser sahipliğiyle sınırlanmadan çoğaltma, işleme, adın belirtilmesi ve kişilik hakkı ihlali bakımından ayrı yürütülmelidir.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Mehmet Akif Özdal: Yapay Zekâ ile Oluşturulan Eserlerin Telif Hakkı ve Kişisel Verilerin Korunması

Yapay zekâ destekli üretimde koruma, insanın yaratıcı katkısı, kullanılan girdilerin hukuka uygunluğu ve çıktıdaki kişisel veri veya kişilik unsurları birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.

“Bu makalede, yapay zekâ teknolojilerinin eserlerin telif hakları ve kişisel verilerin korunmasına etkisi incelenmiştir.” — Alıntının yeri: Öz, ilk paragraf.

Künye: Mehmet Akif Özdal, “Yapay Zekâ ile Oluşturulan Eserlerin Telif Hakkı ve Kişisel Verilerin Korunması”, Hakkari Review, 2023, C. 7, S. 1, s. 90-110. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Doğrulanmış İçtihat

Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2018/36229, 13.04.2022

“fotoğraf veya portresinin teşhir edilmesi ya da umuma arz edilmesi için müştekinin muvafakatinin alınmasının zorunlu olduğunu” — Alıntının yeri: Somut olayın değerlendirilmesi, § 35.

Kararın sonucu: Başvurucu siyasi parti aleyhine izinsiz fotoğraf kullanımı nedeniyle hükmedilen manevi tazminatın ifade özgürlüğünü ihlal etmediğine karar verildi. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.

Somut olayla benzerlik: Kişinin görüntüsünün rıza olmadan içerikte kullanılması, FSEK m.86 ile kişilik hakkı arasındaki ilişki bakımından makaledeki kişilik hakkı ekseniyle örtüşür.

Kararın uygulanma sınırı: Karar, gerçek bir fotoğrafın siyasi pankartta kullanımına ilişkindir; yapay zekâ ile üretim, eser sahipliği veya eğitim verisi sorununu çözmez.

Kaynakça

• Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.