Kapsam
Konu, bekçinin durdurma ve yoklama sınırı, arama için gerekli karar veya emir, zaman bakımından uygulama ve elde edilen maddenin delil değeriyle sınırlıdır.
Kısa Cevap
Bekçinin durdurma, kimlik sorma ve tehlikeyi önlemeye yönelik sınırlı yoklama yetkisi adlî veya önleme aramasının yerine geçmez; suç tarihinde bulunmayan bir yetki sonradan çıkarılan düzenlemeyle geçmişe dönük meşrulaştırılamaz.
Suç Tarihindeki Yetki
İşlemi yapan görevlinin olay gününde sahip olduğu kanunî yetki belirlenmeden sonraki düzenleme esas alınamaz.
Durdurma ve Arama Farkı
Kimlik kontrolü veya dıştan yoklama, cep ve eşyanın içinin araştırıldığı kapsamlı aramayla aynı müdahale değildir.
Makul Sebebin Gösterilmesi
Tutanakta kalıp ifade yerine kişiyi durdurmaya ve güvenlik kontrolüne götüren gözlemlenebilir olgular açıklanmalıdır.
Karar veya Yazılı Emir
Müdahale fiilen arama düzeyine ulaşıyorsa yetkili merci kararı ya da kanundaki istisna dosyada bulunmalıdır.
Tutanağın Gerçek İşlemle Karşılaştırılması
İşlemin sonradan farklı adlandırılması, kamera ve görevli anlatımının gösterdiği fiilî müdahalenin niteliğini değiştirmez.
Delilin Hükme Etkisi
Yetkisiz aramayla bulunan madde tek veya belirleyici delilse, dışlanmasının isnat üzerindeki sonucu açıkça tartışılmalıdır.
Delil Planı ve İspat Yükü
Durdurma, arama ve elkoyma tutanakları ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Durdurma, Arama ve Elkoyma Tutanakları
Durdurma, arama ve elkoyma tutanakları, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Vücut veya çevre kamera kayıtları ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Vücut veya Çevre Kamera Kayıtları
Vücut veya çevre kamera kayıtları bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, arama kararı, yazılı emir ve görev çizelgesi ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Arama Kararı, Yazılı Emir ve Görev Çizelgesi
Arama kararı, yazılı emir ve görev çizelgesi, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Durdurma, arama ve elkoyma tutanakları aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Durdurma, arama ve elkoyma tutanakları
- Vücut veya çevre kamera kayıtları
- Arama kararı, yazılı emir ve görev çizelgesi
Ceza Muhakemesinde Usul ve Savunma Sırası
Fiilî müdahalenin aşamaları görevli ve tanık anlatımlarıyla netleştirilir ile başlayan usul planında görevli ceza mahkemesi, soruşturma-kovuşturma evresi, koruma tedbirinin kanunî dayanağı, delil yasakları ve kanun yolu birbirinden ayrılır. Savunma isnadın unsurları ve hukuka uygun deliller üzerine kurulmalı; suçtan doğan özel hukuk talepleri varsa bunların görev, süre ve başvuru koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Ceza Muhakemesi Adımı: Fiilî Müdahalenin Aşamaları Görevli ve Tanık Anlatımlarıyla Netleştirilir
Bu aşamada fiilî müdahalenin aşamaları görevli ve tanık anlatımlarıyla netleştirilir. İşlemin soruşturma veya kovuşturmanın hangi evresinde, hangi savcılık ya da mahkeme önünde ve hangi kanun hükmüne dayanılarak istendiği açıkça gösterilmelidir. Koruma tedbiri veya dijital delil söz konusuysa karar makamı, somut şüphe, kapsam, süre, ölçülülük ve elkoyma-muhafaza zincirini ayrı ayrı denetlemelidir.
Fiilî müdahalenin aşamaları görevli ve tanık anlatımlarıyla netleştirilir yönündeki itiraz yalnız sonuç cümlesiyle bırakılmamalı; hukuka aykırılığın hangi delili etkilediği ve o delil çıkarıldığında kalan ispat yapısının isnadın unsurlarını karşılayıp karşılamadığı duruşmada tartışılmalıdır. Talep ile gerekçesi tutanağa geçirilerek istinaf veya temyiz incelemesine elverişli hâle getirilmelidir.
Ceza Muhakemesi Adımı: Arama Yetkisinin Olay Tarihindeki Hukukî Dayanağı Mahkemeye Somut Olarak Sunulur
Bu aşamada arama yetkisinin olay tarihindeki hukukî dayanağı mahkemeye somut olarak sunulur. İşlemin soruşturma veya kovuşturmanın hangi evresinde, hangi savcılık ya da mahkeme önünde ve hangi kanun hükmüne dayanılarak istendiği açıkça gösterilmelidir. Koruma tedbiri veya dijital delil söz konusuysa karar makamı, somut şüphe, kapsam, süre, ölçülülük ve elkoyma-muhafaza zincirini ayrı ayrı denetlemelidir.
Arama yetkisinin olay tarihindeki hukukî dayanağı mahkemeye somut olarak sunulur yönündeki itiraz yalnız sonuç cümlesiyle bırakılmamalı; hukuka aykırılığın hangi delili etkilediği ve o delil çıkarıldığında kalan ispat yapısının isnadın unsurlarını karşılayıp karşılamadığı duruşmada tartışılmalıdır. Talep ile gerekçesi tutanağa geçirilerek istinaf veya temyiz incelemesine elverişli hâle getirilmelidir.
Uygulama Sırası
- Fiilî müdahalenin aşamaları görevli ve tanık anlatımlarıyla netleştirilir.
- Arama yetkisinin olay tarihindeki hukukî dayanağı mahkemeye somut olarak sunulur.
Ceza Muhakemesinde Süreler ve Kanun Yolu
Ceza Usulü Süre Uyarısı
Olay tarihi ile yetki düzenlemesinin yürürlük tarihi karşılaştırılır. Bu uyarı yönünden suç tarihi, arama veya elkoyma zamanı, ifade ve tutuklama işlemleri, hüküm tarihi, tefhim ya da tebliğ ve kanun yolu başvurusu tek kronolojide gösterilmelidir. Şikâyet süresi, dava zamanaşımı, koruma tedbirine itiraz ve istinaf-temyiz süreleri aynı nitelikte değildir; yalnız somut suç ve işlem bakımından uygulanabilen süre hesaba katılmalıdır.
Olay tarihi ile yetki düzenlemesinin yürürlük tarihi karşılaştırılır bakımından başlangıç tarihi; gerekçeli karar tebliğ belgesi, UETS kaydı, tutanak veya öğrenmeyi gösteren güvenilir kayıtla doğrulanmalıdır. Süre eski hâle getirme, mazeret ya da usulsüz tebligat iddiasına bağlıysa bunun özel koşulları ve başvuru mercii ayrıca açıklanmalıdır.
Ceza Usulü Süre Uyarısı
Delil itirazı yargılamanın uygun aşamasında açıkça ileri sürülür ve kanun yolunda korunur. Bu uyarı yönünden suç tarihi, arama veya elkoyma zamanı, ifade ve tutuklama işlemleri, hüküm tarihi, tefhim ya da tebliğ ve kanun yolu başvurusu tek kronolojide gösterilmelidir. Şikâyet süresi, dava zamanaşımı, koruma tedbirine itiraz ve istinaf-temyiz süreleri aynı nitelikte değildir; yalnız somut suç ve işlem bakımından uygulanabilen süre hesaba katılmalıdır.
Delil itirazı yargılamanın uygun aşamasında açıkça ileri sürülür ve kanun yolunda korunur bakımından başlangıç tarihi; gerekçeli karar tebliğ belgesi, UETS kaydı, tutanak veya öğrenmeyi gösteren güvenilir kayıtla doğrulanmalıdır. Süre eski hâle getirme, mazeret ya da usulsüz tebligat iddiasına bağlıysa bunun özel koşulları ve başvuru mercii ayrıca açıklanmalıdır.
Savunma ve Hukukî Koruma Talepleri
Hukuka aykırı arama delilinin hükme esas alınmaması başta olmak üzere her savunma sonucu, suçun unsurları, hukuka uygun deliller ve ilgili ceza muhakemesi hükümleri üzerinden kurulmalıdır. Her istem yargılamanın bulunduğu evreye, yetkili mercie ve dosyada tartışılan somut hukuka aykırılığa bağlanmalıdır.
Hukuka Aykırı Arama Delilinin Hükme Esas Alınmaması
Hukuka aykırı arama delilinin hükme esas alınmaması istemi, isnadın hangi unsuruna, delil yasağına veya usul ihlaline dayandığı gösterilerek kurulmalıdır. Beraat, düşme, görevsizlik, delilin reddi, elkoymanın kaldırılması ya da kanun yolu istemleri birbirinin yerine kullanılmamalı; her sonuç CMK ve ilgili ceza normundaki şartıyla ilişkilendirilmelidir.
Hukuka aykırı arama delilinin hükme esas alınmaması talebi, duruşmada ileri sürülen itiraz ve dosyadaki somut kayıtlarla bağlanmalıdır. Aynı olaydan doğabilecek tazminat, içerik kaldırma veya eşyanın iadesi gibi farklı hukuk yolları ceza hükmünün otomatik sonucu sayılmamalı; görevli merci, süre ve başvuru koşulu ayrıca belirlenmelidir.
Kalan Deliller İsnadı Karşılamıyorsa Beraat
Kalan deliller isnadı karşılamıyorsa beraat istemi, isnadın hangi unsuruna, delil yasağına veya usul ihlaline dayandığı gösterilerek kurulmalıdır. Beraat, düşme, görevsizlik, delilin reddi, elkoymanın kaldırılması ya da kanun yolu istemleri birbirinin yerine kullanılmamalı; her sonuç CMK ve ilgili ceza normundaki şartıyla ilişkilendirilmelidir.
Kalan deliller isnadı karşılamıyorsa beraat talebi, duruşmada ileri sürülen itiraz ve dosyadaki somut kayıtlarla bağlanmalıdır. Aynı olaydan doğabilecek tazminat, içerik kaldırma veya eşyanın iadesi gibi farklı hukuk yolları ceza hükmünün otomatik sonucu sayılmamalı; görevli merci, süre ve başvuru koşulu ayrıca belirlenmelidir.
Talep Kontrolü
- Hukuka aykırı arama delilinin hükme esas alınmaması
- Kalan deliller isnadı karşılamıyorsa beraat
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Bekçi Kişinin Cebini Her Zaman Kontrol Edebilir Mi?
Hayır. Sınırlı güvenlik yoklaması ile eşyanın içini araştıran arama aynı yetki rejimine tabi değildir.
Silah Yoklaması Ne Zaman Aramaya Dönüşür?
Müdahale tehlikeyi gidermenin ötesine geçip kapalı alan veya eşyanın içini araştırdığında daha ağır yetki denetimi gerekir.
Sonraki Kanun Eski Aramayı Geçerli Yapar Mı?
Ceza muhakemesinde olay tarihinde bulunmayan yetki, sonraki düzenlemeyle geriye yürütülemez.
Polisin Tutanağı İmzalaması Yeterli Midir?
İmza, işlemi yapan görevlinin gerçek yetkisi ile karar eksikliğini tek başına gidermez.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
7245 Sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu — m.7/6
“kendisine veya başkalarına zarar verilmesini önlemek amacına yönelik el ile dıştan kontrol dâhil gerekli tedbirleri alabilir.” — Alıntının yeri: 7245 sayılı Kanun m.7/6, ilk cümlenin son bölümü.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu kabul metni, m.7/6 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Durdurmanın somut nedeni, yer ve saat, dıştan kontrolün nasıl yapıldığı, kapalı bölüm açılıp açılmadığı ve elde edilen eşyanın tutanağa geçişi saptanmalıdır. Koruyucu yoklama ayrıntılı arama yetkisi değildir; yetki aşımı hâlinde eşyanın bulunmuş olması hukuka uygunluk sağlamaz ve delil yasağı ayrıca incelenir.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Burkay Can Kara: 7245 Sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Kapsamında Bekçilerin Görev ve Yetkileri
Çalışma, bekçinin önleyici görevini genel arama yetkisine dönüştürmemekte; dıştan yoklama ile elbise veya aracın görünmeyen bölümlerine yönelik araştırmayı nitelik ve yetki bakımından ayırmaktadır.
“Diğer yandan bu görev, bekçilerin kendilerine tanınmamış yetkileri kullanmalarına izin vermemektedir.” — Alıntının yeri: Öz, ikinci paragraf, son cümle.
Künye: Burkay Can Kara, “7245 Sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu Kapsamında Bekçilerin Görev ve Yetkileri”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021, C. 11, S. 2, s. 1315-1367. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Yargıtay 10. Ceza Dairesi, E. 2025/717, K. 2026/977, 03.02.2026
“772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu uyarınca durdurma, kimlik sorma ve arama yetkisi bulunmayan çarşı ve mahalle bekçileri tarafından, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun” — Alıntının yeri: Gerekçe, “772 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu...” ibaresinin yer aldığı paragraf.
Kararın sonucu: kanun yararına bozma. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Bekçilerin kanunî yetki sınırını aşarak yaptığı arama sonucu bulunan delilin hükme esas alınıp alınamayacağı incelenmiştir.
Kararın uygulanma sınırı: Durdurma ve yoklama yetkisi ile adlî arama birbirinden ayrılmalıdır; hâkim kararı, yazılı emir veya usulüne uygun kolluk işlemi varsa değerlendirme farklılaşır.
Kaynakça ve Karar Doğrulaması
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.