Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar

Kapsam

Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar yönünden hakkın doğumu, sınırları, taraf sıfatı, görevli mahkeme, varsa zorunlu ön başvuru, süre, ispat yükü, deliller, talep sonucu, feriler ve kanun yolu birlikte ele alınır. Yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir. Sonuca giderken işlemin adı değil gerçek hukuki niteliği, tarafların sıfatı ve korunan menfaat belirleyicidir.

Bu çalışma, yapay zekâ sistemlerinde kişisel veri ve otomatik karar konusunda 4 Eylül 2026 tarihi itibarıyla hazırlanmıştır. Kaynakça, Mevzuat Bilgi Sistemi ile resmî karar ve kurum sayfalarına yönelir. Doğrudan resmî tam metni bulunmayan bir kayıt belirli esas-karar numarasıyla emsal gibi sunulmamış; veri tabanı bağlantıları güncel içtihadın somut dosya üzerinden yeniden araştırılması için verilmiştir. Olay tarihinde yürürlükte bulunan metin ayrıca kontrol edilmelidir.

Maddî Hukuk ve Usulün Birlikte Değerlendirilmesi

İncelemenin ilk ölçütü “yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir” kuralıdır. Sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz. Ayrıca “veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” yaklaşımının somut olayda uygulanıp uygulanmayacağı, özel hüküm ve dosya belgeleri üzerinden sınanmalıdır.

Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar bakımından maddi hukuk hakkın doğup doğmadığını; usul hukuku ise bu hakkın hangi merci önünde, hangi sürede ve hangi delille korunacağını belirler. Hakimin hukuku kendiliğinden uygulaması, tarafın vakıaları ve talep sonucunu açıkça ortaya koyma yükünü ortadan kaldırmaz. Bu nedenle olay kronolojisi, her çekişmeli vakıanın karşısında dayanak belge ve hukuki sonuç bulunacak şekilde hazırlanmalıdır.

Resmî Mevzuat Haritası

6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu: m.4-12 ve 11

Yapay zekâ sistemlerinde kişisel veri ve otomatik karar kapsamında m.4-12 ve 11 hükümleri işleme ilkeleri, otomatik karar ve güvenlik bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası: m.10 ve 20

Yapay zekâ sistemlerinde kişisel veri ve otomatik karar kapsamında m.10 ve 20 hükümleri eşitlik ve kişisel veri bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Türk Borçlar Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.49 ve 58

Yapay zekâ sistemlerinde kişisel veri ve otomatik karar kapsamında m.49 ve 58 hükümleri haksız fiil ve kişilik hakkı bakımından önem taşır. Hüküm, yürürlük tarihi ve geçiş kurallarıyla birlikte resmî güncel metinden okunmalıdır. Olayın hükmün varsayımına neden girdiği, yaptırımın hangi koşulda doğduğu ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ile ilişkinin özel-genel norm mu yoksa tamamlayıcı uygulama mı olduğu dilekçede açıklanmalıdır.

Uyuşmazlığı Çözen Hukukî Kriterler

Yapay Zekâ ile Profil Çıkarma veya Karar Desteğinde Veri Sorumlusu İşleme Amacı ve Hukuk Sebebini Belirlemeli; Veri Minimizasyonu, Doğruluk, Özel Nitelikli Veri, Model Sağlayıcısı, Yurt Dışı Aktarım, Güvenlik ve Yalnız Otomatik İşleme İtiraz Hakkını Tasarım Aşamasında Yönetmelidir.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir. Bu ölçüt özellikle veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri üzerinden sınanır. Sistemin hangi kişi hakkında hangi girdiden hangi sonuca ulaştığını ve sonucu kimin kullandığını haritalamak tamamlanmadan sonuca gidilmesi, genel kullanım koşulunu bütün AI işlemleri için sınırsız rıza saymak veya çalışan-müşteri kararını model çıktısına otomatik bırakmak ihtimalini güçlendirebilir.

Sistemin Yapay Zekâ Kullanması Başlı Başına Yasak veya Açık Rıza Sebebi Değildir; Fakat Ticari Sır Ya Da Model Karmaşıklığı Da Kişiye Anlamlı Bilgi Verme, İnsan Denetimi ve Ayrımcılık Riskini İnceleme Borcunu Ortadan Kaldırmaz.

Bu kuralın olayda karşılık bulması için somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile maddi vakıa arasında açık bağ kurulmalıdır. “Anayasa Mahkemesi yapay zekâ otomatik karar emsal taraması yönünden sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz” değerlendirmesi, ilgili usul adımındaki kayıtlarla doğrulanmadıkça soyut kabul olarak bırakılamaz.

Veri Akış Haritası, Sağlayıcı Sözleşmesi, Girdi-Çıktı Veri Kategorileri, Hukuk Sebebi, Etki Değerlendirmesi, Önyargı Testleri, İnsan İnceleme Kayıtları ve Aktarım Belgeleri Hukuki Sonuca Bağlanmadan Önce Kaynağı, Tarihi, Kapsamı ve Karşı Kayıtlarla Uyumu Bakımından Doğrulanmalıdır.

“Resmî Gazete yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi yönünden veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri hukuki sonuca bağlanmadan önce kaynağı, tarihi, kapsamı ve karşı kayıtlarla uyumu bakımından doğrulanmalıdır” ölçütünün değerlendirilmesinde belirleyici nokta, taraf anlatısından çok tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile ortaya çıkan fiilî durumdur. Usul planı kurulurken kuralın istisnası ve maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak savunması da ayrıca incelenmelidir.

Çekişmeli Vakıalar Nasıl İspatlanır?

Veri Akış Haritası, Sağlayıcı Sözleşmesi, Girdi-Çıktı Veri Kategorileri, Hukuk Sebebi, Etki Değerlendirmesi, Önyargı Testleri, İnsan İnceleme Kayıtları ve Aktarım Belgeleri.

“Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri” kaydı, “Yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Somut Uyuşmazlığa Dayanak Sözleşme, Karar, Bildirim veya Sicil Kaydının Tam Metni, Ekleri ve Değişiklik Geçmişi.

Bu delil öncelikle “sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz” iddiasını sınamak için kullanılır. “Anayasa Mahkemesi yapay zekâ otomatik karar emsal taraması yönünden somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi” tek başına bütün uyuşmazlığı değil, bağlı olduğu çekişmeli vakıayı kanıtlayabilir.

Tebliğ, Başvuru, Teslim, Ödeme ve Elektronik Gönderim Tarihlerini Gösteren Resmî Kayıtlar.

“Resmî Gazete yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi yönünden tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar” değerlendirilirken kaydın kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman oluşturulduğu açıklanmalıdır. İlgili usul adımı yürütülürken tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar ile çelişen kayıtlar da dosyaya getirtilmelidir.

Taraf Sıfatını, Temsil Yetkisini ve Somut Hukuki İlişkiyi Gösteren Konuya Özgü Resmî Kayıtlar.

“Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar” kaydı, “Yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir” ölçütünün ispat alanına girer. Kaydın kişi, işlem ve tarih bağlantısı kurulmalı; özgünlük ve bütünlük karşı kayıtlarla sınanmalıdır.

Başvurudan Hükme Usul Haritası

Sistemin Hangi Kişi Hakkında Hangi Girdiden Hangi Sonuca Ulaştığını ve Sonucu Kimin Kullandığını Haritalamak.

“Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden sistemin hangi kişi hakkında hangi girdiden hangi sonuca ulaştığını ve sonucu kimin kullandığını haritalamak” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri dosyaya alınmalı ve hukuka aykırı veri akışının durdurulması, insan incelemesi ve itiraz mekanizması, hatalı profilin düzeltilmesi veya silinmesi, aktarım ve güvenlik önlemlerinin tamamlanması talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Görev, Yetki, Taraf Sıfatı, Harç ve Yalnız Kanunun Açıkça Aradığı Hâllerde Dava Şartı veya Zorunlu Ön Başvurunun Ayrı Ayrı Doğrulanması.

Bu aşamanın amacı yalnız şekli tamamlamak değildir; somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi ile talep arasındaki bağlantıyı doğru mercie taşımaktır. “Anayasa Mahkemesi yapay zekâ otomatik karar emsal taraması yönünden görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması” adımından sonra bir sonraki işlem için ayrıca süre kaydı açılmalıdır.

Çekişmeli Her Vakıanın Karşısına İspat Yükünü Taşıyan Taraf ile Dayanak Delilin Yazılması.

“Resmî Gazete yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi yönünden çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması” işlemi yürütülürken görev, yetki ve yalnız kanunun açıkça aradığı dava şartları kadar istenen hükmün uygulanabilirliği de denetlenir. Eksik tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebinin kapsamını doğrudan etkileyebilir.

Somut Tehlike Varsa Geçici Hukuki Koruma İhtiyacının Yaklaşık İspat, Ölçülülük, Teminat ve Karşı Tarafın Dinlenilmesi Yönlerinden Değerlendirilmesi.

“Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi” işlemi, başvurunun ayrı bir aşamasıdır. Taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar dosyaya alınmalı ve hukuka aykırı veri akışının durdurulması, insan incelemesi ve itiraz mekanizması, hatalı profilin düzeltilmesi veya silinmesi, aktarım ve güvenlik önlemlerinin tamamlanması talebinin görevli merci önündeki somut sonucu açıklanmalıdır.

Zamanaşımı, Hak Düşürücü Süre ve Tebligat

Sistem Canlıya Alınmadan Etki ve Sözleşme Kontrolleri Tamamlanmalı; İlgili Kişi Talebi Kanuni Cevap Süresinde Karşılanmalı, İhlal Varsa Bildirim Takvimi Hemen Başlatılmalıdır.

Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden sistem canlıya alınmadan etki ve sözleşme kontrolleri tamamlanmalı; ilgili kişi talebi kanuni cevap süresinde karşılanmalı, ihlal varsa bildirim takvimi hemen başlatılmalıdır. Başlangıç anı varsayımla değil tebligat, öğrenme, ödeme veya işlem kaydıyla belirlenir; sürenin hukukî niteliği ayrıca gösterilir.

Tebliğ, Öğrenme, İlan, Ödeme ve Elektronik Erişim Tarihlerinden Hangisinin Süreyi Başlattığı İlgili Özel Hükümle Eşleştirilmeli; Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı ve Kanun Yolu Süresi Birbirine Karıştırılmamalıdır.

“Anayasa Mahkemesi yapay zekâ otomatik karar emsal taraması yönünden tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır” takvim kuralında önce süreyi başlatan belge tespit edilmelidir. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması yapılırken zamanaşımı, hak düşürücü süre ve usul süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Asıl, Ferî ve Geçici Talepler

Hukuka Aykırı Veri Akışının Durdurulması, İnsan İncelemesi ve İtiraz Mekanizması, Hatalı Profilin Düzeltilmesi veya Silinmesi, Aktarım ve Güvenlik Önlemlerinin Tamamlanması.

“Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden hukuka aykırı veri akışının durdurulması, insan incelemesi ve itiraz mekanizması, hatalı profilin düzeltilmesi veya silinmesi, aktarım ve güvenlik önlemlerinin tamamlanması” talebi, “Yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir” koşuluyla ve veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri deliliyle ilişkilendirilmelidir. Asıl talep ile faiz, gider ve geçici koruma ayrı kurulmalıdır.

Somut Uyuşmazlık Bakımından Somut Tehlikeyle Sınırlı ve İnfazı Mümkün Geçici Hukuki Koruma.

Mahkemeden veya yetkili merciden istenen sonuç Anayasa Mahkemesi yapay zekâ otomatik karar emsal taraması yönünden somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma olarak belirlenecekse, kabul hâlinde uygulanacak hüküm kişi, dönem ve miktar yönünden açık olmalıdır. Dayanak delil somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi, temel ölçüt ise “sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz” olacaktır.

Asıl Talebe Bağlı Faiz, Tazminat, Gider veya Diğer Ferilerin Her Biri İçin Ayrı Hukuki Dayanak ve Başlangıç Tarihi.

“Resmî Gazete yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi yönünden asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi” isteminin diğer taleplerle asli, ferî veya terditli ilişkisi açıklanmalıdır. Tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar bulunmadığında talebin kapsamı varsayımla genişletilmemelidir.

Resmî Karar ve Kurum Uygulaması

Kişisel Verileri Koruma Kurulu — Yapay Zekâ Otomatik Karar Resmî Kayıtları

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık bakımından yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir. yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.

Anayasa Mahkemesi — Yapay Zekâ Otomatik Karar Emsal Taraması

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “yapay zekâ otomatik karar emsal taraması” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz. savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.

Resmî Gazete — Yapay Zekâ Otomatik Karar Yürürlük Denetimi

Resmî karar veya kurum veri tabanı üzerindeki “yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi” taraması konuya ilişkin güncel içtihat araştırmasının başlangıç noktasıdır. Belirli bir karar tam metni açılmadan künye veya birebir alıntı kullanılmaz. Araştırma ölçütü şöyledir: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.

Dosyanın Zayıf Noktaları ve Savunmalar

Genel Kullanım Koşulunu Bütün AI İşlemleri İçin Sınırsız Rıza Saymak veya Çalışan-Müşteri Kararını Model Çıktısına Otomatik Bırakmak.

“Kişisel Verileri Koruma Kurulu yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları yönünden genel kullanım koşulunu bütün AI işlemleri için sınırsız rıza saymak veya çalışan-müşteri kararını model çıktısına otomatik bırakmak” riski hem maddi hakkı hem başvurunun dinlenebilirliğini zayıflatabilir. Sistemin hangi kişi hakkında hangi girdiden hangi sonuca ulaştığını ve sonucu kimin kullandığını haritalamak aşamasında veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri kontrol edilmeli; eksiklik giderilemiyorsa iddianın kapsamı daraltılmalıdır.

Somut Uyuşmazlıkta Olay Tarihindeki Metin Yerine Yalnız Güncel veya İkincil Bir Özete Dayanmak.

Bu risk, karşı tarafın en güçlü savunmalarından biri olarak ele alınmalıdır: “Anayasa Mahkemesi yapay zekâ otomatik karar emsal taraması yönünden somut uyuşmazlıkta olay tarihindeki metin yerine yalnız güncel veya ikincil bir özete dayanmak”. Bu savunmaya verilecek cevap, somut uyuşmazlığa dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi delili ve “Sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz” ölçütü üzerinden somutlaştırılmalıdır.

Maddi Vakıa, Hukuki Nitelendirme, Delil ve Talep Sonucunu Aynı Belirsiz Anlatım İçinde Bırakmak.

“Resmî Gazete yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi yönünden maddi vakıa, hukuki nitelendirme, delil ve talep sonucunu aynı belirsiz anlatım içinde bırakmak” riski gerçekleşirse asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi talebi bütünüyle veya kısmen etkisiz kalabilir. Bu nedenle usul işlemleri yürütülürken olay kronolojisi ve karşı deliller birlikte incelenmelidir.

Avukat İçin Dosya Hazırlık Kontrol Listesi

• veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri
• Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi
• tebliğ, başvuru, teslim, ödeme ve elektronik gönderim tarihlerini gösteren resmî kayıtlar
• taraf sıfatını, temsil yetkisini ve somut hukuki ilişkiyi gösteren konuya özgü resmî kayıtlar

• sistemin hangi kişi hakkında hangi girdiden hangi sonuca ulaştığını ve sonucu kimin kullandığını haritalamak
• görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması
• çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması
• somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi

• Süre çizelgesinde Sistem canlıya alınmadan etki ve sözleşme kontrolleri tamamlanmalı; ilgili kişi talebi kanuni cevap süresinde karşılanmalı, ihlal varsa bildirim takvimi hemen başlatılmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar Bakımından İlk Usul Adımından Sonra Hangi İşlemler Yapılmalıdır?

Sistemin hangi kişi hakkında hangi girdiden hangi sonuca ulaştığını ve sonucu kimin kullandığını haritalamak; görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde dava şartı veya zorunlu ön başvurunun ayrı ayrı doğrulanması; çekişmeli her vakıanın karşısına ispat yükünü taşıyan taraf ile dayanak delilin yazılması; somut tehlike varsa geçici hukuki koruma ihtiyacının yaklaşık ispat, ölçülülük, teminat ve karşı tarafın dinlenilmesi yönlerinden değerlendirilmesi. Görev, yetki, taraf sıfatı, harç ve yalnız kanunun açıkça aradığı hâllerde zorunlu ön başvuru esas incelemesinden önce tamamlanmalıdır.

Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar Bakımından Kritik Tarihler Nasıl Belirlenir?

Sistem canlıya alınmadan etki ve sözleşme kontrolleri tamamlanmalı; ilgili kişi talebi kanuni cevap süresinde karşılanmalı, ihlal varsa bildirim takvimi hemen başlatılmalıdır. Tebliğ, öğrenme, ilan, ödeme ve elektronik erişim tarihlerinden hangisinin süreyi başlattığı ilgili özel hükümle eşleştirilmeli; hak düşürücü süre, zamanaşımı ve kanun yolu süresi birbirine karıştırılmamalıdır.

Hukuka Aykırı Veri Akışının Durdurulması, İnsan İncelemesi ve İtiraz Mekanizması, Hatalı Profilin Düzeltilmesi veya Silinmesi, Aktarım ve Güvenlik Önlemlerinin Tamamlanması Talebi Hangi Vakıa ve Delillerle Somutlaştırılmalıdır?

Hukuka aykırı veri akışının durdurulması, insan incelemesi ve itiraz mekanizması, hatalı profilin düzeltilmesi veya silinmesi, aktarım ve güvenlik önlemlerinin tamamlanması, somut uyuşmazlık bakımından somut tehlikeyle sınırlı ve infazı mümkün geçici hukuki koruma, asıl talebe bağlı faiz, tazminat, gider veya diğer ferilerin her biri için ayrı hukuki dayanak ve başlangıç tarihi somut olayın elverdiği ölçüde gündeme gelebilir. Taleplerin asıl veya yardımcı niteliği ile uygulanabilecek ferilerin dayanağı ayrı gösterilmelidir.

Sonuç

Somut uyuşmazlık bakımından güvenilir sonuç, tek belgeye veya soyut bir karar özetine dayanmaz. “Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar bakımından uygulanacak ana kural, ispatlanması gereken maddi vakıalar ve doğru başvuru sırası nasıl belirlenir” sorusu, 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu ile olay tarihindeki resmî uygulama birlikte değerlendirilerek cevaplanır. Yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir.

Dosyanın ilk önceliği sistemin hangi kişi hakkında hangi girdiden hangi sonuca ulaştığını ve sonucu kimin kullandığını haritalamak, delil omurgası ise veri akış haritası, sağlayıcı sözleşmesi, girdi-çıktı veri kategorileri, hukuk sebebi, etki değerlendirmesi, önyargı testleri, insan inceleme kayıtları ve aktarım belgeleri ile Yapay Zekâ Sistemlerinde Kişisel Veri ve Otomatik Karar uyuşmazlığına dayanak sözleşme, karar, bildirim veya sicil kaydının tam metni, ekleri ve değişiklik geçmişi arasındaki doğrulamadır. Takvimdeki ilk uyarı şudur: Sistem canlıya alınmadan etki ve sözleşme kontrolleri tamamlanmalı; ilgili kişi talebi kanuni cevap süresinde karşılanmalı, ihlal varsa bildirim takvimi hemen başlatılmalıdır. Hukuka aykırı veri akışının durdurulması, insan incelemesi ve itiraz mekanizması, hatalı profilin düzeltilmesi veya silinmesi, aktarım ve güvenlik önlemlerinin tamamlanması talebi açık ve uygulanabilir kurulmalı; genel kullanım koşulunu bütün AI işlemleri için sınırsız rıza saymak veya çalışan-müşteri kararını model çıktısına otomatik bırakmak riski başvuru yapılmadan önce giderilmelidir.

Kaynakça ve Karar Doğrulaması

• Kişisel Verileri Koruma Kurulu — yapay zekâ otomatik karar resmî kayıtları — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık bakımından yapay zekâ ile profil çıkarma veya karar desteğinde veri sorumlusu işleme amacı ve hukuk sebebini belirlemeli; veri minimizasyonu, doğruluk, özel nitelikli veri, model sağlayıcısı, yurt dışı aktarım, güvenlik ve yalnız otomatik işleme itiraz hakkını tasarım aşamasında yönetmelidir. yaklaşımı; görev, süre, ispat ve uygulanabilir sonuçla birlikte sınanmalıdır.
• Anayasa Mahkemesi — yapay zekâ otomatik karar emsal taraması — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık içtihat araştırmasında lehe kararlarla yetinilmemeli; sistemin yapay zekâ kullanması başlı başına yasak veya açık rıza sebebi değildir; fakat ticari sır ya da model karmaşıklığı da kişiye anlamlı bilgi verme, insan denetimi ve ayrımcılık riskini inceleme borcunu ortadan kaldırmaz. savunmasının kabul edildiği maddi olaylar da karşılaştırılmalıdır.
• Resmî Gazete — yapay zekâ otomatik karar yürürlük denetimi — resmî veri tabanında güncel karar araştırma kaynağı; araştırma ölçütü: somut uyuşmazlık için olay tarihinde ve son hukuki kontrol tarihinde yürürlükte bulunan metinler ile geçiş hükümleri ayrı ayrı kontrol edilmelidir.
• 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — m.4-12 ve 11
• 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası — m.10 ve 20
• 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.49 ve 58