Kapsam
İnceleme; görünürde satış-gizli bağış yapısını, makul oran ölçütünün yerini, bedel ve ödeme izini, bakım savunmasını, mirasbırakanın amacı ile tapu ve terditli talepleri kapsar.
Kısa Cevap
Mirasbırakanın sattığı malın tüm malvarlığına oranı muris muvazaasında önemli bir emaredir; tek başına sonuca götürmez. Gerçek satış ihtiyacı, bedel, aile ilişkileri ve zilyetliğin devri birlikte değerlendirilir.
Muris Muvazaasının Yapısı
Görünürdeki satış veya ölünceye kadar bakma işleminin, mirasçıdan mal kaçırmak amacıyla bağışı gizlediği ileri sürülür. Bu nedenle hem görünürdeki sözleşmenin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığı hem gizli kazandırmanın şekli tartışılır.
Makul Oran Neyi Gösterir?
Devredilen malın terekenin küçük bir bölümünü oluşturması mal kaçırma amacını zayıflatabilir; neredeyse tüm servetin bir kişiye aktarılması ise güçlendirebilir. Oran, devir tarihindeki malvarlığı ve ekonomik değerler üzerinden anlam kazanır.
Satış İhtiyacı ve Bedel
Mirasbırakanın borç, sağlık, barınma veya yatırım nedeniyle nakde ihtiyaç duyup duymadığı; alıcının bedeli ödeyecek gücü ve gerçek ödeme izi araştırılır. Tapudaki bedel ile rayiç farkı tek başına muvazaa kararı için yeterli görülmez.
Bakım ve Minnet Duygusu
Uzun süre bakım sağlayan çocuğa yapılan kazandırma gerçek bir karşılık veya makul minnet işlemi olabilir. Bakımın kapsamı, mirasbırakanın ihtiyacı, diğer mirasçıların katkısı ve devredilen değerin karşılıkla dengesi somutlaştırılır.
Zilyetlik ve Aile İlişkileri
Devirden sonra taşınmazı kimin kullandığı, gelirini kimin aldığı, anahtar ve vergilerin kimde olduğu; mirasbırakanın mirasçılarla ilişkisi ve beyanlarıyla birlikte ele alınır. Tanıkların bilgi kaynağı mutlaka açıklanır.
Dava ve Hüküm Kapsamı
Muvazaa kabul edilirse davacının miras payı oranında tapu iptali ve tescil gündeme gelir. İşlemin geçerli bağış sayılması ihtimaline karşı saklı pay ihlali varsa tenkis talebinin usulüne uygun kurulması düşünülebilir.
Delil Planı ve İspat Yükü
Devir tarihindeki tüm taşınmaz ve malvarlığı kayıtları ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Devir Tarihindeki Tüm Taşınmaz ve Malvarlığı Kayıtları
Devir tarihindeki tüm taşınmaz ve malvarlığı kayıtları, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Banka hareketleri, alıcının gelir durumu ve satış bedeli izi ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Banka Hareketleri, Alıcının Gelir Durumu ve Satış Bedeli İzi
Banka hareketleri, alıcının gelir durumu ve satış bedeli izi bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, bakım, kullanım ve mirasbırakanın amacını doğrudan bilen tanıklar ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Bakım, Kullanım ve Mirasbırakanın Amacını Doğrudan Bilen Tanıklar
Bakım, kullanım ve mirasbırakanın amacını doğrudan bilen tanıklar, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Devir tarihindeki tüm taşınmaz ve malvarlığı kayıtları aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Devir tarihindeki tüm taşınmaz ve malvarlığı kayıtları
- Banka hareketleri, alıcının gelir durumu ve satış bedeli izi
- Bakım, kullanım ve mirasbırakanın amacını doğrudan bilen tanıklar
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “dava konusu taşınmazın tüm tedavülleri ile mirasbırakanın diğer malvarlığı aynı değerleme tarihinde incelenir” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Dava Konusu Taşınmazın Tüm Tedavülleri ile Mirasbırakanın Diğer Malvarlığı Aynı Değerleme Tarihinde İncelenir
Bu aşamada dava konusu taşınmazın tüm tedavülleri ile mirasbırakanın diğer malvarlığı aynı değerleme tarihinde incelenir. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Dava konusu taşınmazın tüm tedavülleri ile mirasbırakanın diğer malvarlığı aynı değerleme tarihinde incelenir” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Muvazaa ve Tenkis Talepleri Birlikte İleri Sürülecekse Hukukî Sebep, Sıra ve Harç Açıkça Gösterilir
İkinci adımda “muvazaa ve tenkis talepleri birlikte ileri sürülecekse hukukî sebep, sıra ve harç açıkça gösterilir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Muvazaa ve tenkis talepleri birlikte ileri sürülecekse hukukî sebep, sıra ve harç açıkça gösterilir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Dava konusu taşınmazın tüm tedavülleri ile mirasbırakanın diğer malvarlığı aynı değerleme tarihinde incelenir.
- Muvazaa ve tenkis talepleri birlikte ileri sürülecekse hukukî sebep, sıra ve harç açıkça gösterilir.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Devir, ölüm, tapunun öğrenilmesi ve sonraki el değiştirmeler kronolojiye eklenir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Devir, ölüm, tapunun öğrenilmesi ve sonraki el değiştirmeler kronolojiye eklenir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
Muvazaaya dayalı aynî talep ile tenkis talebinin süreleri aynı kabul edilmez. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“Muvazaaya dayalı aynî talep ile tenkis talebinin süreleri aynı kabul edilmez” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Miras payı oranında tapu kaydının iptali ve tescil ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Miras Payı Oranında Tapu Kaydının İptali ve Tescil
Miras payı oranında tapu kaydının iptali ve tescil talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Terditli olarak saklı payı aşan kazandırmanın tenkisi ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Terditli Olarak Saklı Payı Aşan Kazandırmanın Tenkisi
Terditli olarak saklı payı aşan kazandırmanın tenkisi isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, miras payı oranında tapu kaydının iptali ve tescil talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Miras payı oranında tapu kaydının iptali ve tescil
- Terditli olarak saklı payı aşan kazandırmanın tenkisi
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Terekenin Yarısı Devredilmişse Muvazaa Kesin Midir?
Hayır. Oran önemli olsa da satış ihtiyacı, ödeme, bakım ve aile ilişkileriyle birlikte değerlendirilir.
Tapuda Düşük Bedel Yazılması Davayı Kazandırır Mı?
Tek başına değil; gerçek ödeme ve tarafların ekonomik durumuyla desteklenmelidir.
Bakım Yapan Çocuğa Devir Geçerli Olabilir Mi?
Bakım gerçek, sürekli ve devredilen değerle makul ilişkideyse mal kaçırma dışındaki bir amaç kabul edilebilir.
Taşınmaz Sonraki Kişiye Satılmışsa Ne Olur?
Sonraki malikin iyiniyeti ve sicile güveni incelenir; aynî talep korunamazsa para talepleri gündeme gelebilir.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu — m.19/1
“tarafların yanlışlıkla veya gerçek amaçlarını gizlemek için kullandıkları sözcüklere bakılmaksızın, gerçek ve ortak iradeleri esas alınır.” — Alıntının yeri: Türk Borçlar Kanunu m.19/1, cümlenin son bölümü.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kabul metni, m.19/1 üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. ‘Makul oran’ mekanik bir yüzde eşiği değildir. Temlik tarihindeki rayiç, ödenen gerçek bedel, devralanın ödeme gücü, mirasbırakanın geride bıraktığı malvarlığı ve haklı neden savunması aynı kronolojide incelenmelidir. TBK m.19 kabul metniyle doğrulanmış olup işlem tarihinde MBS konsolide metni ayrıca denetlenmelidir.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Kadir Bağcı: Muris Muvazaası Davasında İspat
Bedel ile rayiç arasındaki fark ve devredilen malın terekeye oranı güçlü emarelerdir; ancak mal kaçırma kastı, alım gücü, aile ilişkileri, bakım ve minnet gibi diğer olgularla birlikte belirlenmelidir.
“satış bedeli ile gerçek değer arasındaki fark, devir edilen malın tüm malvarlığına oranı gibi kriterlerin dikkate alınarak değerlendirme yapılmalıdır.” — Alıntının yeri: Öz, s.176, son cümle.
Künye: Kadir Bağcı, “Muris Muvazaası Davasında İspat”, Medeni Hukuk Dergisi, 2025, C. 2, S. 2, s. 175-225. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2024/5245, K. 2026/1763, 05.03.2026
“Sözleşme tarihinde murisin yaşı, fiziki ve genel sağlık durumu, aile koşulları ve ilişkileri, elinde bulunan mal varlığının miktarı” — Alıntının yeri: Gerekçe, “Sözleşme tarihinde murisin yaşı, fiziki ve genel...” ibaresinin yer aldığı paragraf.
Kararın sonucu: bozma. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Muris muvazaasında mirasbırakanın yaşı, sağlığı, aile ilişkileri ve malvarlığının makul oranı birlikte incelenmiştir.
Kararın uygulanma sınırı: Tek başına bedel farkı veya mirasçılar arası eşitsizlik muvazaayı kanıtlamaz; gerçek amaç tüm delillerle belirlenmelidir.
Kaynakça ve Karar Doğrulaması
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.