Çocuklarda Yapay Zeka ve Veri Güvenliği

Kapsam

Yazı; çocuğun ayırt etme gücü ve ebeveyn rolünü, sohbet ve eğitim verilerini, açık rıza ile sözleşmeyi, yaşa uygun tasarımı, profil ve içerik güvenliğini, okul-sağlayıcı-aile sorumluluğunu, delil ve başvuru yollarını kapsar.

Kısa Cevap

Çocuğun yapay zekâ aracını kullanabilmesi, uygulamanın yetişkinler için hazırlanan veri ve güvenlik düzenini aynen çocuğa uygulamasını haklı kılmaz. Üstün yarar, yaşa uygun açıklama, en az veri, güvenli varsayılan ve etkili ebeveyn-çocuk kontrolü birlikte sağlanmalıdır.

Çocuğun Üstün Yararı

Uygulamanın eğitim veya eğlence yararı, çocuğun mahremiyet, güvenlik ve gelişim riskleriyle karşılaştırılır. Ticari etkileşimi artırmak veya daha çok veri toplamak, çocuğun üstün yararıyla eşdeğer bir amaç olarak kabul edilemez.

Yaş, Ehliyet ve Ebeveyn Katılımı

Çocuğun bir kullanım koşulunu anlayabilmesi yaşı, işlemin karmaşıklığı ve doğuracağı sonuca göre değişir. Ebeveyn onayı gereken durumda yalnız doğum tarihi kutusu yeterli doğrulama değildir; ebeveynin onayı da çocuğun temel haklarından sınırsız vazgeçme yetkisi vermez.

Sohbet, Ses, Görüntü ve Eğitim Verisi

Çocuklar sohbet botuna sağlık, aile, okul, konum ve arkadaş bilgilerini farkında olmadan yazabilir. Ses, yüz, ödev ve davranış kaydı hizmet için gerekli en dar alanla sınırlandırılmalı; model eğitimi ve reklam profili varsayılan olarak açılmamalıdır.

Yaşa Uygun ve Güvenli Tasarım

Aydınlatma kısa, somut ve çocuğun anlayacağı dilde sunulmalı; konum, herkese açık paylaşım, yabancıyla temas ve uzun saklama kapalı başlamalıdır. Bağımlılık yaratan ödül döngüsü veya duygusal bağ kurarak veri isteme, çocuk üzerindeki etkisi bakımından özel denetim gerektirir.

Yanlış, Zararlı İçerik ve Otomatik Profil

Yapay zekâ kendine zarar verme, şiddet, cinsellik veya ayrımcı içerik üretebilir; eğitim düzeyini ve davranışı hatalı sınıflandırabilir. Yaşa uygun filtre, kriz yönlendirmesi, öğretmen veya ebeveyn incelemesi ve çocuğun itiraz edebileceği insan kanalı bulunmalıdır.

Aile, Okul ve Sağlayıcının Sorumluluğu

Ebeveyn makul rehberlik ve cihaz ayarı sağlar; okul aracı seçerken pedagojik gereklilik, veri akışı ve alternatif eğitim yolunu değerlendirir; sağlayıcı ise güvenli tasarım ve veri korumasından sorumludur. Çocuğun yanlış tıklaması kurumsal güvenlik yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Delil Planı ve İspat Yükü

Uygulamanın çocuk ve ebeveyne gösterdiği kayıt-onay ekranları ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.

Uygulamanın Çocuk ve Ebeveyne Gösterdiği Kayıt-Onay Ekranları

Uygulamanın çocuk ve ebeveyne gösterdiği kayıt-onay ekranları, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.

Sohbet, ses, görsel, profil ve paylaşım verilerinin akış-saklama kayıtları ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.

Sohbet, Ses, Görsel, Profil ve Paylaşım Verilerinin Akış-Saklama Kayıtları

Sohbet, ses, görsel, profil ve paylaşım verilerinin akış-saklama kayıtları bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.

Bu kayıt, okul sözleşmesi, sağlayıcı güvenlik ayarları, olay bildirimi ve destek yazışmaları ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.

Okul Sözleşmesi, Sağlayıcı Güvenlik Ayarları, Olay Bildirimi ve Destek Yazışmaları

Okul sözleşmesi, sağlayıcı güvenlik ayarları, olay bildirimi ve destek yazışmaları, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.

Uygulamanın çocuk ve ebeveyne gösterdiği kayıt-onay ekranları aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.

Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar

• Uygulamanın çocuk ve ebeveyne gösterdiği kayıt-onay ekranları
• Sohbet, ses, görsel, profil ve paylaşım verilerinin akış-saklama kayıtları
• Okul sözleşmesi, sağlayıcı güvenlik ayarları, olay bildirimi ve destek yazışmaları

Usul ve Başvuru Sırası

İlk usul adımı “riskli içerik veya veri paylaşımında önce çocuğun güvenliği sağlanır, hesap verileri korunur ve gereksiz yayılım durdurulur” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.

Usul Adımı: Riskli İçerik veya Veri Paylaşımında Önce Çocuğun Güvenliği Sağlanır, Hesap Verileri Korunur ve Gereksiz Yayılım Durdurulur

Bu aşamada riskli içerik veya veri paylaşımında önce çocuğun güvenliği sağlanır, hesap verileri korunur ve gereksiz yayılım durdurulur. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.

“Riskli içerik veya veri paylaşımında önce çocuğun güvenliği sağlanır, hesap verileri korunur ve gereksiz yayılım durdurulur” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.

Usul Adımı: Ebeveyn veya Çocuk, Sağlayıcı ve Varsa Okula Veri Erişimi, Silme, Profil Düzeltme ve İnsan İncelemesi Taleplerini Somut Hesapla Yöneltir

İkinci adımda “ebeveyn veya çocuk, sağlayıcı ve varsa okula veri erişimi, silme, profil düzeltme ve insan incelemesi taleplerini somut hesapla yöneltir” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.

“Ebeveyn veya çocuk, sağlayıcı ve varsa okula veri erişimi, silme, profil düzeltme ve insan incelemesi taleplerini somut hesapla yöneltir” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.

Uygulama Sırası

1. Riskli içerik veya veri paylaşımında önce çocuğun güvenliği sağlanır, hesap verileri korunur ve gereksiz yayılım durdurulur.
2. Ebeveyn veya çocuk, sağlayıcı ve varsa okula veri erişimi, silme, profil düzeltme ve insan incelemesi taleplerini somut hesapla yöneltir.

Süreler ve Hak Kaybı Riski

Süre Uyarısı

Hesap açılışı, onay, riskli konuşma, okul kullanımı, öğrenme ve başvuru tarihleri kaydedilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.

“Hesap açılışı, onay, riskli konuşma, okul kullanımı, öğrenme ve başvuru tarihleri kaydedilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.

Süre Uyarısı

Veri şikâyeti, tüketici talebi ve gerçekleşmiş zarar başvurularının süreleri ilgili yanıta göre ayrı izlenir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.

“Veri şikâyeti, tüketici talebi ve gerçekleşmiş zarar başvurularının süreleri ilgili yanıta göre ayrı izlenir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.

İleri Sürülebilecek Talepler

Çocuğa ait gereksiz verinin silinmesi, profil işlemenin durması ve güvenli hesap ayarının kurulması ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.

Çocuğa Ait Gereksiz Verinin Silinmesi, Profil İşlemenin Durması ve Güvenli Hesap Ayarının Kurulması

Çocuğa ait gereksiz verinin silinmesi, profil işlemenin durması ve güvenli hesap ayarının kurulması talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.

Zararlı içerik, ayıplı hizmet veya veri ihlalinden doğan somut zararın giderilmesi ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.

Zararlı İçerik, Ayıplı Hizmet veya Veri İhlalinden Doğan Somut Zararın Giderilmesi

Zararlı içerik, ayıplı hizmet veya veri ihlalinden doğan somut zararın giderilmesi isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.

Bu sonuç, çocuğa ait gereksiz verinin silinmesi, profil işlemenin durması ve güvenli hesap ayarının kurulması talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.

Talep Kontrolü

• Çocuğa ait gereksiz verinin silinmesi, profil işlemenin durması ve güvenli hesap ayarının kurulması
• Zararlı içerik, ayıplı hizmet veya veri ihlalinden doğan somut zararın giderilmesi

Sık Sorulan Uygulama Soruları

Çocuğum Yapay Zekâ Kullanırken Her Konuşmayı Okumalı Mıyım?

Sürekli gizli gözetim yerine yaşa uygun rehberlik, güvenli ayar ve risk hâlinde ölçülü inceleme çocuğun mahremiyetini daha iyi korur.

Ebeveyn Onayı Bütün Veri Kullanımına Yeter Mi?

Hayır. Amaçla sınırlılık, gereklilik, güvenlik ve çocuğun üstün yararı onaydan bağımsız olarak korunur.

Okul Öğrenciyi Belirli Yapay Zekâ Aracına Zorlayabilir Mi?

Eğitim gerekliliği, veri riski ve makul alternatifi değerlendirmeden zorunlu kullanım hukuken sorunlu olabilir.

Çocuk Yanlış Yaş Girdiyse Şirket Sorumsuz Olur Mu?

Hayır. Hizmetin hedef kitlesi ve kullanım örüntüsüne uygun yaş güvencesi ile güvenli varsayılanlar yine değerlendirilir.

Doğrulanmış Kanun Dayanağı

6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu — m.4/2-Ç

“İşlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma.” — Alıntının yeri: Kişisel Verilerin Korunması Kanunu m.4/2-ç.

Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde TBMM, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kabul metni, m.4/2-ç üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Çocuklara sunulan yapay zekâ ürününde veri envanteri, yaşa uygun aydınlatma, ebeveyn yetkisi, varsayılan gizlilik ayarları ve eğitim verisi kullanımı ayrı belgelenmeli; hizmet için zorunlu olmayan profil çıkarma kapatılmalıdır.

Doktrindeki Yaklaşımlar

Esra Karataş: Çocukların Kişisel Verilerinin İşlenmesinde Açık Rıza ve Yaş Sınırına İlişkin Mukayeseli Bir İnceleme

Çocuğun rızası yalnız yaş eşiğiyle çözülemez; gelişim düzeyi, ebeveyn yetkisinin doğrulanması, çevrimiçi yaş doğrulama yöntemi ve çocuğun üstün yararı birlikte değerlendirilmelidir.

“İlgili yaş sınırının altındaki çocuklar için ise kişisel verilerinin işlenmesinde rıza verip vermemeyi ebeveyn takdirine bırakmıştır.” — Alıntının yeri: Öz, üçüncü cümle grubu.

Künye: Esra Karataş, “Çocukların Kişisel Verilerinin İşlenmesinde Açık Rıza ve Yaş Sınırına İlişkin Mukayeseli Bir İnceleme”, Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 2025, S. 64, s. 231-284. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.

Doğrulanmış İçtihat

Kişisel Verileri Koruma Kurulu Kurul, K. 2020/255, 02.04.2020

“ilgili kişilerin açık rızası olmadan gerçekleştirilen veri işleme faaliyetinin hukuka aykırı bir veri işleme faaliyeti olduğu” — Alıntının yeri: Kurulun değerlendirmesi, sağlık verisi ve açık rıza bölümü.

Kararın sonucu: Çocuğun özel nitelikli verisini velinin açık rızası olmadan işleyen eğitim kurumuna 50.000 TL idari para cezası verildi; uyum, aydınlatma ve imha yönünde talimat kuruldu. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.

Somut olayla benzerlik: Çocuğa ilişkin hassas verinin işlenmesi, velinin açık rızası, aydınlatma ve veri güvenliği yükümlülükleri makalenin temel veri koruma sorunlarıyla doğrudan bağlantılıdır.

Kararın uygulanma sınırı: Somut işlem bir okulun uyguladığı CAS testidir; üretken yapay zekâ aracının veri toplaması veya ebeveyn denetimi özelinde verilmiş değildir.

Kaynakça

• Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.