Kapsam
Yazı; yapay zekânın yardımcı araç sınırını, kaynak ve içtihat doğrulamasını, meslek sırrı ile kişisel veriyi, müvekkilin bilgilendirilmesini, insan denetimini, ayrımcılık ve çıkar çatışmasını, sağlayıcı seçimini, hata ve başvuru sonuçlarını ele alır.
Kısa Cevap
Avukat yapay zekâyı araştırma, taslak veya dosya düzenleme aracı olarak kullanabilir; fakat hukukî değerlendirme, kaynak doğrulama, sır saklama ve müvekkile karşı sorumluluk devredilemez. Çıktıyı imzalayan avukat içeriğin doğruluğundan meslek standardı içinde sorumludur.
Yardımcı Araç ve Meslekî Muhakeme
Yapay zekâ metin özetleyebilir, ihtimal üretebilir ve taslak hazırlayabilir; hangi vakıanın önemli olduğu, hukukî sebep, talep ve risk değerlendirmesi avukatın görevidir. Model önerisini gerekçesiz benimsemek, profesyonel özen borcunu araca devretmek anlamına gelir.
Kaynak, Mevzuat ve İçtihat Doğrulaması
Modelin verdiği karar künyesi, alıntı veya kanun metni yalnız resmî ya da güvenilir asıl kaynaktan görülüp bağlamıyla karşılaştırıldıktan sonra kullanılmalıdır. Gerçek bir kararın yanlış daireye, tarihe veya sonuca bağlanması da uydurma kaynak kadar ciddi yanıltma yaratabilir.
Meslek Sırrı ve Kişisel Veri
Müvekkilin adı kaldırılmış olsa bile olay örgüsü, sağlık, şirket sırrı veya belge içeriği yeniden kimliklendirmeye yol açabilir. Genel amaçlı dış sisteme veri girmeden önce zorunluluk, veri azaltma, saklama, model eğitimi, yurt dışı erişim ve silme imkânı değerlendirilmelidir.
Müvekkilin Bilgilendirilmesi ve Talimat
Yapay zekâ kullanımının dosyanın maliyeti, gizliliği veya esaslı karar süreci üzerinde etkisi varsa müvekkile anlaşılır bilgi verilmelidir. Müvekkilin onayı, avukatın meslek kurallarına aykırı veya doğrulanmamış işlem yapmasına izin vermez.
Anlamlı İnsan Denetimi ve Dosya Kaydı
Denetleyen avukat kaynaklara erişebilmeli, yeterli zaman ayırmalı ve çıktıyı değiştirme yetkisini gerçekten kullanmalıdır. Hangi metnin araçla üretildiği, hangi kaynağın kim tarafından doğrulandığı ve nihai değişiklikler büro kalite kaydında izlenebilir olmalıdır.
Hata, Sorumluluk ve Kurumsal Önleme
Yanlış süre, uydurma karar, eksik talep veya sır ifşası zarar doğurursa vekâlet ilişkisi, kişilik hakkı, veri koruma ve disiplin boyutları ayrı incelenir. Büro; onaylı araç listesi, gizlilik sınıflandırması, iki aşamalı kaynak kontrolü ve olay müdahale planını fiilen işletmelidir.
Delil Planı ve İspat Yükü
Model istemleri, çıktı ve sürüm kayıtları ile nihai belge değişiklik geçmişi ile başlayan ispat planı, çok sayıda belge sunmak yerine her çekişmeli vakıayı doğru delille eşleştirmeyi gerektirir. İddianın dayanağı ile karşı tarafın muhtemel savunması iki ayrı sütunda kurulmalı; ispat yükünün kime ait olduğu ve delilin hangi kurumdan ne kadar süre içinde alınabileceği gösterilmelidir. Aşağıdaki kayıtlar bu nedenle birbirinin tekrarı değil, farklı vakıaları doğrulayan bir delil zinciridir.
Model İstemleri, Çıktı ve Sürüm Kayıtları ile Nihai Belge Değişiklik Geçmişi
Model istemleri, çıktı ve sürüm kayıtları ile nihai belge değişiklik geçmişi, yalnız dosyaya eklenecek bir kayıt değildir. Bu delilin hangi kurucu, engelleyici veya sona erdirici vakıayı gösterdiği; kim tarafından, hangi tarihte ve hangi işlem bağlamında oluşturulduğu dilekçede açıklanmalıdır. Belgenin tamamı görülmeden seçilmiş bir sayfa, ekran görüntüsü veya tarafça hazırlanmış özet üzerinden kesin sonuca gidilmemelidir.
Kullanılan resmî kaynaklar, doğrulama notları ve ikinci avukat kontrolü ile çapraz doğrulama yapılması, tarih, taraf, miktar ve işlem bağlantısındaki uyuşmazlıkları görünür kılar. Belge karşı tarafın veya üçüncü kişinin elindeyse ibraz talebi, kurum müzekkeresi, delil tespiti ya da bilirkişi incelemesi için hangi usul aracının kullanılacağı baştan belirlenmelidir. Elektronik kayıtlarda özgün dosya, zaman damgası, erişim geçmişi ve değişiklik izi korunmalı; hukuka aykırı elde edilen verinin ispat değeri ayrıca tartışılmalıdır.
Kullanılan Resmî Kaynaklar, Doğrulama Notları ve İkinci Avukat Kontrolü
Kullanılan resmî kaynaklar, doğrulama notları ve ikinci avukat kontrolü bakımından ilk soru, kaydın mevcut olup olmadığı değil hangi tartışmalı olguyu ispatlayabildiğidir. Düzenleyen kişi veya kurum, düzenleme amacı, kayıt dönemi ve karşı tarafa aidiyet açıkça belirlenmelidir. Belgenin içeriği iddiayı yalnız dolaylı biçimde destekliyorsa aradaki çıkarım zinciri gösterilmeli; yorum, belgenin kendi ifadesi gibi sunulmamalıdır.
Bu kayıt, sağlayıcı sözleşmesi, veri akışı, müvekkil bilgilendirmesi ve olay kayıtları ile birlikte okunduğunda anlatım ile dış kaynak arasındaki uyum denetlenebilir. Çelişki varsa belgenin aslı, dayanak kayıtları ve düzenleyenin açıklaması istenmeli; eksiklik bilirkişinin hukukî nitelendirme yapması beklenerek kapatılmamalıdır. Kişisel veri, ticari sır veya soruşturma gizliliği içeren bölümlerde dosyaya sunma yöntemi ile inceleme hakkı arasında ölçülü bir çözüm kurulmalıdır.
Sağlayıcı Sözleşmesi, Veri Akışı, Müvekkil Bilgilendirmesi ve Olay Kayıtları
Sağlayıcı sözleşmesi, veri akışı, müvekkil bilgilendirmesi ve olay kayıtları, zaman içinde değişebilen veya kaybolabilen bir delil niteliği taşıyabilir. Bu nedenle kaynağın korunması, talep tarihinin belgelenmesi ve mümkünse değiştirilemez örneğin alınması esasa ilişkin tartışmadan önce ele alınmalıdır. Sonradan oluşturulan açıklama ile olay anındaki kayıt birbirinden ayrılmalı; boşluklar varsayımla tamamlanmamalıdır.
Model istemleri, çıktı ve sürüm kayıtları ile nihai belge değişiklik geçmişi aynı olayın başka bir aşamasını gösteriyorsa iki kayıt arasındaki tarih ve işlem bağı kurulmalıdır. Delil, iddia sahibinin elinde değilse hangi makamdan hangi hukuki dayanakla isteneceği somutlaştırılmalı; ret hâlinde başvurulacak yol ve saklama süresi dosya notuna eklenmelidir. Güvenilirlik itirazı bekleniyorsa metadata, imza, mühür, log veya karşılaştırma örneği daha tahkikat başlamadan belirlenmelidir.
Dosyaya Konulacak Temel Kayıtlar
- Model istemleri, çıktı ve sürüm kayıtları ile nihai belge değişiklik geçmişi
- Kullanılan resmî kaynaklar, doğrulama notları ve ikinci avukat kontrolü
- Sağlayıcı sözleşmesi, veri akışı, müvekkil bilgilendirmesi ve olay kayıtları
Usul ve Başvuru Sırası
İlk usul adımı “her yapay zekâ çıktısı dosyaya özgü hukukî kontrol, kaynak doğrulama ve sır-veri incelemesinden geçmeden dışarı gönderilmez veya sunulmaz” olarak belirlenmiştir. Maddi hakkın varlığı ile bu hakkın hangi yol üzerinden korunacağı aynı soru değildir. Aşağıdaki sıra, somut olayın tarihine ve taraf sıfatlarına göre uyarlanmalı; zorunlu başvuru ile dava veya kanun yolu sürelerinin birbirini durdurup durdurmadığı ayrıca gösterilmelidir.
Usul Adımı: Her Yapay Zekâ Çıktısı Dosyaya Özgü Hukukî Kontrol, Kaynak Doğrulama ve Sır-Veri İncelemesinden Geçmeden Dışarı Gönderilmez veya Sunulmaz
Bu aşamada her yapay zekâ çıktısı dosyaya özgü hukukî kontrol, kaynak doğrulama ve sır-veri incelemesinden geçmeden dışarı gönderilmez veya sunulmaz. Amaç, uyuşmazlığın doğru taraflar arasında, doğru merci önünde ve incelenebilir bir talep sonucuyla yürütülmesini sağlamaktır. Görev, kesin yetki, dava şartı arabuluculuk, zorunlu idari başvuru, harç ve tebligat sorunları maddi haklılıktan ayrı denetlenmelidir. Bir usul şartının sonradan tamamlanıp tamamlanamayacağı varsayımla değil, özel hüküm ve güncel içtihatla belirlenmelidir.
“Her yapay zekâ çıktısı dosyaya özgü hukukî kontrol, kaynak doğrulama ve sır-veri incelemesinden geçmeden dışarı gönderilmez veya sunulmaz” adımı takvime işlendiğinde başvuru tarihi, teslim veya tebliğ belgesi, karşı tarafın cevabı ve varsa kesinleşme bilgisi aynı kayıt altında tutulmalıdır. Başvurunun yalnız yapılmış olması yeterli değildir; ileri sürülen vakıa ve taleplerin sonraki dava veya kanun yolunu daraltıp daraltmadığı da kontrol edilmelidir.
Usul Adımı: Hata Fark Edildiğinde Zarar Büyümeden Mahkeme Ya Da Muhatap Önünde Düzeltme Yolu, Müvekkil Bildirimi, Kayıt Koruma ve Veri Olayı Yükümlülükleri Birlikte Yürütülür
İkinci adımda “hata fark edildiğinde zarar büyümeden mahkeme ya da muhatap önünde düzeltme yolu, müvekkil bildirimi, kayıt koruma ve veri olayı yükümlülükleri birlikte yürütülür” işlemi yürütülür. Bu aşamada yalnız kabul edilebilirlik değil, incelemenin hangi vakıa ve talepler üzerinde yürütüleceği de belirlenir. Taraf teşkili, delillerin hangi sırayla toplanacağı, uzman incelemesinin kapsamı ve esaslı itirazların kararda karşılanması birlikte planlanmalıdır. Bilirkişiden hukukî sonuç değil, özel veya teknik bilgi gerektiren maddi tespit istenmelidir.
“Hata fark edildiğinde zarar büyümeden mahkeme ya da muhatap önünde düzeltme yolu, müvekkil bildirimi, kayıt koruma ve veri olayı yükümlülükleri birlikte yürütülür” işleminin sonucu, sonraki başvuru veya infaz aşamasına elverişli bir belgeyle kayıt altına alınmalıdır. Kısmi kabul, feragat, sulh, ara karar veya ret varsa bunun hangi talebi ne ölçüde etkilediği açıkça işaretlenmeli; kanun yolu incelemesinde ileri sürülecek hata ilk derece aşamasındaki itirazla ilişkilendirilmelidir. Kişi, dönem, işlem ve tutar belirsizliği hükmün uygulanmasını güçleştireceğinden talep sonucu son kez bu aşamada denetlenmelidir.
Uygulama Sırası
- Her yapay zekâ çıktısı dosyaya özgü hukukî kontrol, kaynak doğrulama ve sır-veri incelemesinden geçmeden dışarı gönderilmez veya sunulmaz.
- Hata fark edildiğinde zarar büyümeden mahkeme ya da muhatap önünde düzeltme yolu, müvekkil bildirimi, kayıt koruma ve veri olayı yükümlülükleri birlikte yürütülür.
Süreler ve Hak Kaybı Riski
Süre Uyarısı
Çıktının üretildiği, doğrulandığı, kullanıldığı, hatanın öğrenildiği ve düzeltme yapıldığı tarihler kaydedilir. Bu süre hesaplanırken olay, öğrenme, usulüne uygun bildirim, başvuru, ret, son tutanak ve karar tarihleri tek kronolojide fakat ayrı hukuki nitelikleriyle gösterilmelidir. Başlangıç kanıtlanamıyorsa yalnız son gün hesabı güvenli sonuç vermez; tebligat parçası, UETS kaydı, başvuru alındısı veya noter belgesi dosyaya alınmalıdır.
“Çıktının üretildiği, doğrulandığı, kullanıldığı, hatanın öğrenildiği ve düzeltme yapıldığı tarihler kaydedilir” uyarısının zamanaşımı mı, hak düşürücü süre mi, usul süresi mi yoksa sözleşmesel bildirim süresi mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Adli tatil, resmî tatil, elektronik tebligat, zorunlu arabuluculuk ve idari başvurunun etkisi her süre türünde aynı değildir.
Süre Uyarısı
Usulî süre veya kanun yolu riski önce korunur; veri başvurusu, meslekî sorumluluk ve tazminat süreleri ayrıca izlenir. Bu ikinci zaman kuralı, ilk süreyle aynı başlangıca veya aynı sonuca sahip kabul edilmemelidir. Öğrenme ile tebliğ, muacceliyet ile zarar tarihi, karar ile kesinleşme farklı hukuki olaylardır. Her tarih için dayanak belge ve uygulanacak hüküm yazılmadan yapılan tek satırlık takvim, hak kaybını önlemeye yetmez.
“Usulî süre veya kanun yolu riski önce korunur; veri başvurusu, meslekî sorumluluk ve tazminat süreleri ayrıca izlenir” uyarısı bakımından sürenin durması, kesilmesi veya yeniden başlaması ileri sürülüyorsa bunu doğuran başvurunun yetkili makama ve süresi içinde yapıldığı belgelenmelidir. Karşı tarafın süre itirazı bekleniyorsa alternatif başlangıç ihtimallerinin her biri ayrı hesaplanmalı; en erken biten güvenli tarih esas alınmalıdır. Acil koruma veya delil muhafazası mümkünse esas incelemenin tamamlanması beklenmeden ölçülü bir başvuru değerlendirilmelidir.
İleri Sürülebilecek Talepler
Yanlış hukukî işlemin mümkün olan usul yoluyla düzeltilmesi ve müvekkil zararının giderilmesi ekseninde kurulacak talep stratejisinde asıl, terditli veya yardımcı sonuçlar; karşı tarafın savunması ve delil durumu gözetilerek ayrılmalıdır. Aşağıdaki korumaların aynı dosyada birlikte istenip istenemeyeceği görev, harç, hukuki yarar ve mükerrerlik yönünden denetlenmelidir.
Yanlış Hukukî İşlemin Mümkün Olan Usul Yoluyla Düzeltilmesi ve Müvekkil Zararının Giderilmesi
Yanlış hukukî işlemin mümkün olan usul yoluyla düzeltilmesi ve müvekkil zararının giderilmesi talebi, sonuç bölümünde açık, hüküm kurulabilir ve uygulanabilir biçimde gösterilmelidir. Talebin dayandığı vakıa, uygulanacak hüküm, ispat aracı, başlangıç tarihi ve varsa miktar veya hesap yöntemi birbirinden ayrılmalıdır. Mahkemenin hukuki nitelendirme yetkisi, tarafın vakıayı ve istediği hukuki korumayı belirsiz bırakmasına imkân vermez.
Sır veya kişisel veri ihlalinin durdurulması, verinin silinmesi ve sorumlu sağlayıcıya rücu ile ilişki ayrıca kurulmalıdır. Talepler birlikte hükme bağlanabiliyorsa yığılma; biri kabul edilmezse diğeri incelenecekse terdit; aynı hakkın seçimlik sonuçları söz konusuysa seçim sırası açıkça belirtilmelidir.
Sır veya Kişisel Veri İhlalinin Durdurulması, Verinin Silinmesi ve Sorumlu Sağlayıcıya Rücu
Sır veya kişisel veri ihlalinin durdurulması, verinin silinmesi ve sorumlu sağlayıcıya rücu isteminin asıl talebin reddine mi, başka bir hukukî nitelendirmeye mi yoksa giderilemeyen sonuca mı bağlandığı açıklanmalıdır. Konusu başlangıçta tam belirlenemiyorsa belirsizliğin nedeni ve incelemede kullanılacak veriler gösterilmeli; harç veya ferî sonuçlar ancak bu istem bakımından uygulanabiliyorsa ayrıca kurulmalıdır.
Bu sonuç, yanlış hukukî işlemin mümkün olan usul yoluyla düzeltilmesi ve müvekkil zararının giderilmesi talebiyle aynı zarar veya edimi iki kez karşılamamalıdır. Geçici koruma isteniyorsa güncel tehlike, yaklaşık ispat, teminat ve ölçülülük ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kabul hâlinde hükmün hangi kişi veya kayıt üzerinde, hangi dönem ve kapsamla uygulanacağı talep sonucundan anlaşılabilmelidir.
Talep Kontrolü
- Yanlış hukukî işlemin mümkün olan usul yoluyla düzeltilmesi ve müvekkil zararının giderilmesi
- Sır veya kişisel veri ihlalinin durdurulması, verinin silinmesi ve sorumlu sağlayıcıya rücu
Sık Sorulan Uygulama Soruları
Avukat Dilekçe Hazırlarken Yapay Zekâ Kullanabilir Mi?
Kullanabilir; ancak vakıa, hukuk, kaynak, talep ve gizlilik denetimini bizzat yapmalı ve nihai sorumluluğu üstlenmelidir.
Müvekkil Adını Silmek Dosyayı Anonim Yapar Mı?
Her zaman değil. Olay, tarih, sağlık veya şirket ayrıntıları kişiyi dolaylı olarak belirleyebilir.
Yapay Zekânın Verdiği Yargıtay Kararını Nasıl Kullanmalıyım?
Kararı asıl güvenilir kaynaktan bulup künye, tam metin, ilgili paragraf ve güncel içtihat bağlamını doğrulamadan kullanmamalısınız.
Yanlış Çıktının Sorumluluğu Yazılım Şirketine Ait Değil Mi?
Sağlayıcının kusuru ayrıca değerlendirilebilir; fakat çıktıyı meslekî hizmette seçip kullanan avukatın doğrulama ve özen borcu devam eder.
Doğrulanmış Kanun Dayanağı
1136 Sayılı Avukatlık Kanunu — m.34
“Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek” — Alıntının yeri: Avukatlık Kanunu m.34, ilk cümlenin başlangıcı.
Kanun alıntısı 2026-08-31 tarihinde Mevzuat Bilgi Sistemi, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu güncel konsolide metni üzerinden doğrulanmıştır. Güncel kanun metni somut olayın tarihi ve geçiş hükümleriyle birlikte ayrıca kontrol edilmelidir. Hukuki görüş, dilekçe veya sözleşme hazırlanırken kullanılan modelin çıktısı avukatça dosya, güncel mevzuat ve gerçek kaynakla yeniden denetlenmeli; müvekkil sırrı modele aktarılmamalı, nihai hukuki nitelendirme ve mesleki sorumluluk araca bırakılmamalıdır.
Doktrindeki Yaklaşımlar
Ceyhun Serçemeli: İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Alanında Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Hukukçu Görüşleri: Erzurum Örneği
Hukukçular yapay zekânın hız ve teknik destek yararını kabul etmekle birlikte, avukat-müvekkil ilişkisi ile duruşmada vicdan, empati ve insan değerlendirmesinin ikame edilemeyeceğini vurgulamaktadır.
“yapay zeka araçlarından hukuk alanında da yararlanılması mümkündür.” — Alıntının yeri: Öz, ilk paragraf.
Künye: Ceyhun Serçemeli, “İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Alanında Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Hukukçu Görüşleri: Erzurum Örneği”, Bilişim Hukuku Dergisi, 2026, C. 8, S. 1, s. 43-88. Kalıcı yayın bağlantısı. Doğrulama tarihi: 2026-08-31. Öğretideki görüş bağlayıcı kural olmayıp kanun, içtihat ve somut olayla birlikte değerlendirilmelidir.
Doğrulanmış İçtihat
Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm, B. No: 2014/11166, 20.12.2017
“gerekli güvenlik tedbirlerini alarak, sır saklama yükümlülüğüne uygun davranmak kaydı ile internetin kendine özgü araçlarını” — Alıntının yeri: İlgili hukuk, § 14; Türkiye Barolar Birliği Meslek Kuralları m. 9.
Kararın sonucu: Avukatların internet ortamındaki meslekî faaliyetlerini düzenleyen kural değişikliğine ilişkin disiplin yaptırımının iptali davasındaki gerekçe şikâyeti açıkça dayanaktan yoksun bulundu. Alıntı ve künye, 31.08.2026 tarihinde resmî karar tam metninden doğrulanmıştır. Kararın sonucu ile gerekçedeki bu cümle birlikte okunmalı; somut olayın maddi vakıaları farklı bir dosyaya kendiliğinden taşınmamalıdır.
Somut olayla benzerlik: Çevrim içi hukuki hizmette meslek onuru ve güveni koruma, teknik güvenlik tedbiri alma ve sır saklama yükümlülükleri makalenin etik çekirdeğine doğrudan uygulanabilir.
Kararın uygulanma sınırı: Karar üretken yapay zekâ modeli, otomatik hukuki tavsiye, hatalı çıktı veya sağlayıcıya veri aktarımını incelemez; anayasal denetim disiplin yargılamasının gerekçesiyle sınırlıdır.
Kaynakça
- Güncel mevzuat, karar ve öğretideki görüşler somut olayın tarihi esas alınarak ayrıca doğrulanmalıdır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay bakımından hukuki görüş veya taahhüt niteliğinde değildir.